Uçuş Öncesi Hipoksi Simülasyon Testi (HAST)

Uçuş Öncesi Hipoksi Simülasyon Testi (HAST – Hypoxia Altitude Simulation Test), ticari yolcu uçaklarının kabin içi basınçlandırma seviyesinde (~2400 metre / 8000 feet irtifa) gelişen normobarik hipoksiye hastanın fizyolojik yanıtını laboratuvar ortamında değerlendiren, invaziv ve non-invaziv parametreleri içeren standart bir işlevsel testtir.

Deniz seviyesinde istirahat anında kan gazı değerleri kabul edilebilir sınırlarda olan KOAH hastalarında dahi; var olan ventilasyon/perfüzyon (V/Q) eşitsizliği, amfizeme bağlı difüzyon kısıtlılığı ve zayıflamış Hipoksik Ventilatuar Yanıt (HVR) nedeniyle uçuş sırasında ağır arteriyel desatürasyon (in-flight exaggerated hypoxemia) gelişebilmektedir. HAST, bu riski önceden saptamak ve uçuş sırasında ihtiyaç duyulacak eksojen oksijen debisini (L/dk) belirlemek amacıyla uygulanır.

🎯 Test Edilme Kriterleri

• Deniz seviyesinde istirahat SpO₂ değeri %92 ile %95 arasında olan KOAH hastaları.
• İleri derecede hava akımı kısıtlanması (FEV₁ < %50 predikte) olan, efor desatürasyonu öyküsü veya belirgin kardiyopulmoner komorbiditesi (ör. pulmoner hipertansiyon) bulunan olgular.

⛔ Doğrudan Oksijen Reçete Edilen / Test Gerektirmeyen Durumlar

• Deniz seviyesinde istirahatte halihazırda hipoksik olan (SpO₂ ≤ %88 veya PaO₂ < 55 mmHg) veya sürekli evde oksijen tedavisi (LTOT) alan hastalar için test yapılmaksızın uçuş sırasında eksojen oksijen reçete edilir.
• Çok ağır KOAH (FEV₁ < %30) veya kronik hiperkapnisi (PaCO₂ ≥ 52 mmHg) olan hastaların ise 2500 m üzerindeki rakımlara seyahat etmesi kontrendikedir.

HAST uygulaması, solunum laboratuvarında sıkı biyomonitörizasyon altında ve aşağıdaki standart adımlarla gerçekleştirilir:

A. Hazırlık ve Bazal Veri Toplama

1. İstirahat ve Vital Bulgular: Hasta test öncesinde en az 10–15 dakika istirahat ettirilir. Bazal nabız, kan basıncı, solunum frekansı ve EKG izlemi alınır.
2. Bazal Kan Gazı: Oda havasında (FiO₂ = 0.21) istirahat halindeyken bazal arteriyel kan gazı (AKG) örneği alınır (PaO₂, PaCO₂, pH, SaO₂) ve periferik SpO₂ kaydedilir.

B. Hipoksik Gaz Karışımının Solutulması (Simülasyon Aşaması)

1. Gaz İçeriği: Hastaya deniz seviyesinde, 2438 m (8000 ft) kabin irtifasındaki alveoler PO₂ seviyesini simüle eden %15 O₂ ve %85 N₂ içeren normobarik hipoksik gaz karışımı (FiO₂ = 0.15) verilir.
2. İletim Sistemi: Gaz karışımı, sızıntıyı önleyen sıkı oturan bir yüz maskesi (tight-fitting facemask) veya iki yönlü rezervuar valf sistemine bağlı Douglas torbası aracılığıyla iletilir.
3. Uygulama Süresi: Hasta %15 O₂ karışımını istirahatte 15 ile 20 dakika boyunca kesintisiz olarak solur.

C. Sürekli Monitörizasyon ve Güvenlik Parametreleri

Test boyunca şu parametreler anlık takip edilir:

• Sürekli Pulse Oksimetre (SpO₂): Düşüş trendi izlenir.
• Kardiyak Monitörizasyon: İskemi, ST segment değişiklikleri veya ritim bozuklukları (aritmiler) EKG ile taranır.
• Semptom Kontrolü: Dispne derecesi (Borg skoru), göğüs ağrısı, baş dönmesi, çarpıntı veya konfüzyon varlığı sorgulanır.

D. Arteriyel Kan Gazı Örneklemesi

Hipoksik gaz solutulmasının 20. dakikasında (veya hasta hedeflenen süreden önce belirgin semptomatik duruma gelirse hemen), hasta %15 O₂ gazını solumaya devam ederken ikinci bir arteriyel kan gazı (AKG) örneği alınır.

🎚️ Oksijen Titrasyon Aşaması

Test pozitif saptandığında, %15 O₂ solunumu kesilmeksizin devreye (nazal kanül aracılığıyla) eksojen O₂ (1–3 L/dk) eklenir.

• Hedef: Hastanın PaO₂ değerini ≥ 50–60 mmHg (SpO₂ ≥ %90) seviyesinde tutacak minimum oksijen akış hızı (L/dk) tespit edilir.
• Reçete edilecek Portatif Oksijen Konsantratörü (POC) veya uçuş içi oksijen desteği bu titre edilen doz üzerinden ayarlanır.

• Yüksek Pozitif Prediktif Değer: HAST esnasında 20 dakikalık kısa sürede semptomatik olan veya ağır desatüre olan hastaların, gerçek uçuş şartlarında klinik komplikasyon yaşama riski son derece yüksektir.
• Testin Kısıtlılıkları (Negatif Test Yanılsaması): HAST istirahat halinde uygulanır. Ancak gerçek seyahatlerde hastanın uçak içerisinde yürümesi (efor), uçuş stresi veya saatler süren uzun maruziyetler ventilatuar yükü artırır. Bu nedenle test sonucu negatif çıksa dahi (ek oksijen gereksinimi saptanmasa bile), hastaların seyahat sırasında eforla gelişebilecek desatürasyona karşı taşınabilir parmak oksimetresi ile takip yapmaları önerilir.