MASCC Risk İndeksi ve Febril Nötropeni Risk Stratifikasyonu
📋 1. Tanım ve Klinik Karar Mekanizması
Multinational Association for Supportive Care in Cancer (MASCC) risk indeksi, febril nötropeni (FN) atakları ile başvuran yetişkin kanser hastalarında ciddi tıbbi komplikasyonların ve mortalitenin öngörülmesi amacıyla geliştirilmiş, valide bir değerlendirme aracıdır. Bu skorlama sistemi, ampirik antibiyotik tedavisinin yatarak veya ayaktan, intravenöz veya oral yoldan planlanmasına doğrudan rehberlik eder.
🧮 2. Skorlama Parametreleri ve Puanlama Sistemi
MASCC skoru, hastanın klinik durumu ve anamnezine dayanan ağırlıklandırılmış bağımsız değişkenler kullanılarak hesaplanır. Sistemin ulaşabileceği maksimum teorik puan 26'dır. Hastalara, taşıdıkları olumlu prognostik faktörlere göre puan verilir:
| Prognostik Parametre / Değişken | Puan Değeri |
|---|---|
| Ateşli Nötropeninin Hastalık Yükü (Burden of Illness) (Yalnızca biri seçilir) | |
| • Semptomların olmaması veya çok hafif olması | 5 Puan |
| • Orta derecede semptomların varlığı | 3 Puan |
| • Ağır, yaşamı tehdit edici (moribund) semptomlar | 0 Puan |
| Hipotansiyon Olmaması (Sistolik Kan Basıncı > 90 mmHg) | 5 Puan |
| KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı) Öyküsünün Olmaması | 4 Puan |
| Solid Tümör VEYA Önceden Fungal Enfeksiyon Öyküsü Olmayan Hematolojik Malignite | 4 Puan |
| Parenteral Sıvı Resüsitasyonu Gerektiren Dehidratasyonun Olmaması | 3 Puan |
| Ateşin Başladığı Sırada Hastanın Ayaktan (Outpatient) Statüsünde Olması | 3 Puan |
| Hastanın Yaşının 60'ın Altında Olması (< 60 Yaş) | 2 Puan |
⚖️ 3. Risk Stratifikasyonu ve İstatistiksel Yorumlama
MASCC indeksinde elde edilen düşük puanlar, yüksek risk durumunu; yüksek puanlar ise düşük risk durumunu işaret eder:
Düşük Risk Grubu (MASCC Skoru ≥ 21)
Ciddi tıbbi komplikasyon (septik şok, solunum yetmezliği, yoğun bakım ünitesi (YBÜ) ihtiyacı, DIC, AKI, mental durum değişikliği) yaşama olasılığı düşüktür.
Epidemiyolojik Veri: Ciddi komplikasyon gelişme oranı ortalama %8 (bazı çalışmalarda %5'ten az), ölüm riski ise sadece %2 civarındadır.
Yüksek Risk Grubu (MASCC Skoru < 21)
Organ disfonksiyonu riski yüksektir; nötropenisi >7 gün sürmesi beklenen derin nötropenik olgularla benzer kategoride yönetilirler.
• Skor 15 - 20 arası: Komplikasyon %23, Mortalite %9
• Skor < 15: Komplikasyon %37, Mortalite %29
💊 4. Klinik Kullanım ve Ayaktan Tedavi Protokolü
Gözlem ve Oral İlaç Stratejisi
MASCC skoru ≥ 21 olan hastalar, tıbbi açıdan stabil iseler ve akut organ disfonksiyonu (hipotansiyon, oligüri, yeni solunum yetmezliği, mental konfüzyon) taşımıyorlarsa ilk antibiyotik dozunu takiben acilde en az 4 saat gözlemlenir.
Ayaktan Ampirik Rejim: Süreci stabil tamamlayan vakalar uzman onayıyla evde oral tedaviyi sürdürebilir: Oral Florokinolon + Amoksisilin-Klavulanat (Penisilin alerjisinde Klindamisin).
Klinik Avantaj: Ayaktan takip kararı, immünsüpresif hastayı nozokomiyal (hastane kaynaklı) ve çoklu ilaca dirençli ajanlara maruz kalmaktan korur.
🛑 5. Skorlamanın Sınırlılıkları ve Mutlak Yatış Kriterleri (Kırmızı Bayraklar)
MASCC Skorundan Bağımsız Mutlak Yatış Endikasyonları
MASCC skoru tek başına kusursuz değildir (instabil olmaya yatkın solid tümör hastalarını bazen "yanlışlıkla" düşük riskli atayabilir). Skor ≥ 21 olsa dahi aşağıdaki faktörlerin varlığında ayaktan takip kontrendikedir ve yatış zorunludur:
A. Psikososyal ve Lojistik Engeller
- Hastaneye/Klinike > 1 saat (veya 48 km) mesafede oturulması.
- Evde sürekli kalacak bir refakatçinin bulunmaması.
- 24 saat kesintisiz ulaşılabilecek transport veya telefon imkânının eksikliği.
B. Anatomik ve Klinik Komorbid Faktörler
- Oral ilaç yutulmasını imkânsız kılan şiddetli mukozit.
- Radyolojik olarak gösterilmiş pulmoner infiltrasyon.
- Yeni gelişen, açıklanamayan şiddetli karın ağrısı varlığı.
- Aktif kateter tünel enfeksiyonu bulguları.
Hekim İçin Altın Kural: Hastanın stabilite durumu her zaman nihai olarak klinisyenin tıbbi muhakemesinden geçirilmelidir.