Özofagus Hastalıklarına Yaklaşım ve Tanı

Özofagus hastalıklarında hastanın şikayetini (semptomunu) doğru analiz etmek, tanının yarısıdır. En sık karşılaşılan semptomlar disfaji (yutma güçlüğü), odinofaji (ağrılı yutma) ve pirozistir (yanma). Disfaji, anatomik yerine göre ikiye ayrılır:

• Orofaringeal Disfaji (Aktarım Sorunu): Hasta yutmayı başlatamaz, gıda ağızda kalır veya burundan gelir. Hasta genellikle eliyle boğazını (boynunu) gösterir. Altta yatan neden sıklıkla nörolojiktir (İnme, ALS, Myastenia Gravis veya Parkinson).
• Özofageal Disfaji (İletim Sorunu): Hasta yutmayı başlatır ancak gıdanın göğüs kemiği (sternum) arkasında takılma hissini yaşar. Katı-sıvı ayrımı tanıda hayatidir.

Göğsünde takılma hissi tarifleyen hastada şu ayrım yapılır:

• Sadece Katılara Karşı Disfaji: Mekanik (yapısal) bir tıkanıklığı gösterir. Başlangıçta sadece et/ekmek gibi katılar takılırken, lümen daraldıkça sıvılara da geçer. İlerleyiciyse ve kilo kaybı varsa Özofagus Kanseri veya peptik striktür (darlık); aralıklıysa Schatzki Halkası (Steakhouse sendromu) düşünülmelidir.
• Hem Katılara Hem Sıvılara Karşı Disfaji: Motor (hareket) bir bozukluğu gösterir. Özofagus kasılamaz veya sfinkter gevşeyemez. İlerleyiciyse Akalazya veya Skleroderma; aralıklıysa Diffüz Özofageal Spazm (DES) akla gelmelidir.

Özofagus hastalıklarının tanısında kullanılan üç temel silah vardır:

• Üst gastrointestinal sistem (GİS) Endoskopi: Yapısal lezyonların (Ülser, Tümör, Özofajit, Darlık) tanısında ve biyopsi alınmasında altın standarttır. Disfajisi olan her hastada (eğer Zenker divertikülü şüphesi yoksa) ilk yapılması gereken tetkiktir.
• Özofageal Manometri: Özofagusun kasılma gücünü ve sfinkter basınçlarını ölçer. Endoskopinin normal olduğu durumlarda, motilite bozukluklarının (Akalazya, DES) tanısında altın standarttır.
• 24 Saatlik pH-Metre: Reflü (GÖRH) tanısında, özellikle endoskopi normal (Non-eroziv reflü) saptanırsa, asit maruziyetini kesin olarak kanıtlamak için kullanılır.