Polikistik Böbrek hastalığı (ADPKD)

Hastalık yüksek genetik heterojenite gösterir:

• PKD1 (%78-85): 16p13.3 kromozomunda. Polisistin-1 (PC1) kusuru. En ağır fenotiptir; SDBY yaşı ortalama 54-58.
• PKD2 (%10-15): 4q21 kromozomunda. Polisistin-2 (PC2) kalsiyum kanalı kusuru. SDBY yaşı ortalama 70'lerdir.
• Atipik Genler (NGS ile saptanan): GANAB, DNAJB11, ALG5/8/9 ve IFT140 mutasyonları tanımlanmıştır. Özellikle DNAJB11, kistik böbrek ile birlikte belirgin karaciğer kist yükü (PLD) yapabilir.
• Çift Vuruş (Two-Hit) Hipotezi: Kist oluşumu için germline mutasyonun üzerine, tübüler hücrede normal alelde de somatik bir mutasyon/kayıp (ikinci vuruş) gerçekleşmesi şarttır.

1. Hipertansiyon (HT): En erken bulgudur. Kist basısıyla oluşan intrarenal iskemi sonucu lokal renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi (RAAS) aktivasyonu ile gelişir. TKV (Toplam Böbrek Hacmi) ile doğrudan ilişkilidir.

2. İdrar Konsantrasyon Defekti: Medüller gradientin bozulması sonucu erken dönemde noktüri ve poliüri izlenir.

3. Kist Enfeksiyonları: Genellikle Gram-negatif (E. coli) kaynaklıdır. Tedavide kist duvarını aşabilen lipid çözünürlüğü yüksek Florokinolonlar (Siprofloksasin) veya TMP-SMX seçilmelidir.

4. Nefrolitiyazis: %20 sıklıktadır; ürik asit ve kalsiyum oksalat taşları en sıktır.

Pozitif aile öyküsü olanlarda Unified (Pei-Ravine) ultrasonografi (USG) Kriterleri uygulanır:

• 15-39 Yaş: Toplam ≥3 kist (tek veya çift taraflı).
• 40-59 Yaş: Her böbrekte ≥2 kist (Toplam ≥4).
• ≥60 Yaş: Her böbrekte ≥4 kist (Toplam ≥8).

Erken teşhis ve donör adaylarında manyetik rezonans görüntüleme (MRG), USG'den üstündür; 10 kist varlığı tanı koydururken <5 kist tanıyı dışlar.

Genetik mutasyon tipi ve erken klinik olayları harmanlayan risk modelidir:

• ✅ Erkek Cinsiyet: +1 Puan
• ✅ < 35 Yaş Hipertansiyon: +2 Puan
• ✅ < 35 Yaş Ürolojik Olay (Kist Kanaması vb.): +2 Puan
• 🧬 PKD1 Truncating Mutasyon: +4 Puan

Skor > 6 ise 'Hızlı İlerleyici' (Rapid Progressor) kabul edilir.

1. Kan Basıncı Kontrolü (HALT-PKD Standartları):

• < 50 Yaş ve Korunmuş GFR (>60): Hedef kan basıncı < 110/75 mmHg olmalıdır. Bu agresif hedef, böbrek hacmindeki (TKV) yıllık artış hızını anlamlı ölçüde yavaşlatır.
• > 50 Yaş veya GFR 30-60: Hedef standart < 130/80 mmHg'dir.
• İlaç Seçimi: RAAS blokajı (ACE inhibitörü veya anjiyotensin reseptör blokeri (ARB)) birinci basamaktır.

2. Yaşam Tarzı ve Diyet:

• Sıvı Tüketimi: eGFR izin verdiği ölçüde günlük >3 Litre su tüketimi önerilir. Amaç, endojen vazopressini (AVP) ozmotik olarak baskılamaktır.
• Sodyum Kısıtlaması: Günlük < 2 gram (tuz < 5g). Yüksek sodyum, AVP salınımını ve kist büyümesini tetikler.
• Protein Alımı: Standart renal diyet (0.8 g/kg/gün) önerilir; aşırı protein yükünden kaçınılmalıdır.