Saçlı Hücreli Lösemi (HCL)

Saçlı Hücreli Lösemi (Hairy Cell Leukemia - HCL), sitoplazmik uzantılara (saçsı saçaklara) sahip, nadir görülen indolent (yavaş seyirli) bir matür B-hücreli lenfoproliferatif hastalıktır.

Hastalığın genetik imzası tek ve çok nettir: Klasik HCL vakalarının >%95'inde BRAF V600E mutasyonu saptanır. Bu mutasyon, hücre içi BRAF-MEK-ERK (MAP kinaz) sinyal yolağını sürekli aktif hale getirerek hücrenin apoptozdan kaçmasını ve kontrolsüz çoğalmasını sağlar.

HCL, kemik iliğini ve dalağın kırmızı pulpasını yoğun bir şekilde infiltre eder. Klinik tablo diğer lösemilerden oldukça karakteristik farklılıklar gösterir:

• Pansitopeni ve Monositopeni: Hastaların çoğunda anemi, nötropeni ve trombositopeni görülür. Ancak HCL'nin en spesifik ve evrensel hematolojik bulgusu derin monositopenidir (monositlerin neredeyse tamamen kaybolması).
• Masif Splenomegali: Dalağın kırmızı pulpa infiltrasyonuna bağlı olarak devasa boyutlara ulaşan splenomegali sıktır. (Not: KLL'nin aksine HCL'de lenfadenopati çok nadirdir).
• Kuru Aspirasyon (Dry Tap): Neoplastik hücreler kemik iliğinde belirgin retikülin fibrozisine neden olur. Bu yüzden Kİ aspirasyonunda sıvı gelmez (dry tap), tanı için Kİ biyopsisi şarttır.
• Enfeksiyonlar: Monosit ve nötrofil eksikliğine bağlı olarak atipik mikobakteriler, Pneumocystis jirovecii ve Legionella gibi fırsatçı enfeksiyon riskleri artmıştır.

Periferik kan yaymasında saçsı sitoplazmik uzantıları olan geniş hücreler görülür. Kemik iliği biyopsisinde hücrelerin etrafında geniş ve berrak bir sitoplazma halesi bulunur (Fried Egg / Sahanda Yumurta görünümü).

Altın Standart (Akım Sitometrisi): HCL hücreleri parlak CD20+ B hücreleridir. Klasik HCL'nin 4'lü spesifik yüzey belirteç paneli şudur: CD11c (+), CD25 (+), CD103 (+), CD123 (+).

Ayrıca sitokimyasal olarak TRAP (Tartarata Dirençli Asit Fosfataz) boyası pozitiftir, ancak günümüzde flow sitometri ve BRAF mutasyon analizi TRAP boyasının yerini almıştır.

Klasik HCL'den farklı olarak BRAF V600E mutasyonu ve CD25 ekspresyonu NEGATİFTİR (Genellikle MAP2K1 mutasyonu bulunur). Ayrıca monositopeni görülmez (hatta lökositoz olabilir). Klasik pürin analoglarına (Kladribin) yanıtı çok kötüdür, tedavisi çok daha zordur.

Asemptomatik ve sitopenisi olmayan hastalar sadece izlenir. Tedavi endikasyonu: Semptomatik splenomegali, tekrarlayan enfeksiyonlar veya belirgin sitopenilerdir (Nötrofil <1.000, Hb <11, Trombosit <100.000).

• Birinci Basamak (Pürin Analogları): HCL, kemoterapiye en duyarlı tümörlerden biridir. Tek ajan Kladribin (2-CdA) veya Pentostatin ile tek kürde (5-7 günlük tedavi) %80-90 oranında uzun yıllar süren Tam Remisyon (CR) elde edilir.
• Relaps/Refrakter Hastalık: Kladribin sonrası nüks eden hastalarda Rituksimab (anti-CD20) kombinasyonları kullanılır. Çoklu dirençli vakalarda ise hedefe yönelik BRAF inhibitörleri (Vemurafenib, Dabrafenib) veya anti-CD22 immünotoksini (Moxetumomab pasudotox) devreye girer.