Yükleniyor…
Lösemiler, kemik iliğindeki kan yapıcı (hematopoietik) kök veya progenitör hücrelerde meydana gelen somatik genetik mutasyonlar sonucu ortaya çıkan klonal malignitelerdir. Kontrolsüz çoğalan bu neoplastik hücre popülasyonu içinde, sınırsız kendini yenileme kapasitesine sahip küçük bir "lösemik kök hücre" (LSC) havuzu bulunur ve hastalığın sürdürülmesinden, dirençten ve nükslerden bu havuz sorumludur.
Hangi alt tip olursa olsun, neoplastik hücreler kemik iliğini istila ederek normal hematopoezi mekanik ve parakrin yollarla baskılar. Bunun sonucunda hastalarda anemiye bağlı yorgunluk, nötropeniye bağlı enfeksiyonlara yatkınlık ve trombositopeniye bağlı kanama eğilimi gelişir; bu üçlü bulgu grubu akut lösemilerde haftalar içinde, kronik lösemilerde ise yıllar içinde ortaya çıkar.
Lösemiler tarihsel ve klinik olarak iki temel eksende sınıflandırılır; bu iki eksenin kesişimi klinik pratikte kullanılan dört ana lösemi grubunu oluşturur.
Bu iki eksenin kombinasyonu klasik dörtlüyü oluşturur: Akut Miyeloid Lösemi (akut miyeloid lösemi (AML)), Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL), Kronik Miyeloid Lösemi (KML) ve Kronik Lenfositik Lösemi (KLL). Bunların yanında saçlı hücreli lösemi (HCL), kronik miyelomonositik lösemi (KMML), kronik nötrofilik lösemi (CNL) ve büyük granüler lenfositik (LGL) lösemi gibi daha nadir alt tipler de aynı sınıflandırma mantığına oturur.
Bu gruptaki hastalıklar acil hematolojik değerlendirme ve genellikle acil tedavi gerektirir. Tanı için kemik iliğinde veya periferik kanda ≥%20 blast saptanması klasik kriterdir; ancak WHO5 sınıflandırması belirli tekrarlayan genetik anormalliklerin (örn. t(15;17), t(8;21), inv(16), mutant NPM1) varlığında bu eşikten bağımsız tanı konulmasına izin verir.
Erişkinlerde en sık görülen akut lösemidir; medyan tanı yaşı 65-69'dur. Auer çubukları ve miyeloperoksidaz (MPO) pozitifliği karakteristiktir. Alt tipleri, ELN genetik risk sınıflaması ve tedavi algoritması için bkz. AML sayfası.
Çocukluk çağının en sık görülen kanseridir, ancak erişkinlerde de (özellikle Philadelphia kromozomu pozitif formda) görülür. santral sinir sistemi (SSS) tutulumu sıktır ve profilaksi gerektirir. TdT ve CD19/CD3 gibi lenfoid belirteçler pozitiftir.
Bu gruptaki hastalıklar genellikle rutin kan sayımlarında tesadüfen saptanır ve yıllarca semptom vermeyebilir; ancak zamanla akut lösemiye veya agresif lenfomaya dönüşüm (transformasyon) riskleri vardır.
t(9;22) Philadelphia kromozomu (BCR::ABL1 füzyonu) ile karakterizedir. Tirozin kinaz inhibitörleri (TKI) ile yönetilir ve tedavi edilmezse akut blastik faza dönüşür. Miyeloproliferatif neoplazmlar (MPN) şemsiyesi altında ayrıca ele alınır.
Batı toplumunda erişkinlerde en sık görülen lösemidir. Olgun görünümlü B hücrelerinin (CD5+, CD23+) birikimiyle oluşur. Richter transformasyonu (çoğunlukla DLBCL'ye dönüşüm) en korkulan komplikasyonudur.
Saçlı Hücreli Lösemi (HCL): BRAF V600E mutasyonu, derin monositopeni ve masif splenomegali ile karakterize, pürin analoglarına son derece duyarlı bir B hücreli lösemidir. Kronik Miyelomonositik Lösemi (KMML) ve Kronik Nötrofilik Lösemi (CNL) ise miyelodisplastik sendrom (MDS)/MPN spektrumunda yer alan daha nadir miyeloid kronik lösemilerdir.
Alt tip ne olursa olsun, lösemi tanısındaki temel iş akışı ortaktır ve morfoloji, immünofenotip, sitogenetik ve moleküler testlerin entegrasyonuna dayanır.
Periferik yayma ve kemik iliği aspirasyon/biyopsisi ilk basamaktır. Akım sitometrisi (flow cytometry) ile hücre yüzey belirteçleri (CD serisi) incelenerek miyeloid/lenfoid köken ve olgunlaşma düzeyi belirlenir.
Karyotip, FISH ve yeni nesil dizileme (NGS) ile tekrarlayan translokasyonlar (t(9;22), t(15;17), t(8;21) vb.) ve nokta mutasyonları (FLT3, NPM1, TP53, JAK2 vb.) saptanır; bu bulgular hem tanı hem de risk sınıflaması için belirleyicidir.
Güncel Sınıflandırma Sistemleri
Geleneksel morfoloji temelli FAB sınıflandırmasının yerini, genetik bulguları entegre eden DSÖ 5. Baskı (WHO5) ve Uluslararası Konsensüs Sınıflandırması (ICC 2022) almıştır.
Spesifik tanı, risk sınıflaması ve tedavi algoritmaları için aşağıdaki başlıklara ilerleyebilirsiniz:
Bu branşla ilgili çıkmış tüm YDUS soruları ve çözümlü vaka analizleri Premium abonelere özel.