Hematolojik Maligniteler

Hematolojik maligniteler, kemik iliğindeki malign hematopoetik öncü hücrelerin klonal genişlemesinden kaynaklanan agresif kan hücresi kanserleridir. Bu lösemik hücreler (blastlar) kemik iliğinde hızla birikerek normal kan hücrelerinin (eritrosit, lökosit ve trombosit) üretimini engeller; bu tablo da hastalarda anemi, ağır enfeksiyonlar ve kanama gibi ölümcül olabilen komplikasyonlara neden olur.

Normal hematopoez süreci, tüm kan hücrelerine dönüşebilme kapasitesine sahip olan pluripotent hematopoetik kök hücrelerin gelişimi ile başlar. Kanserleşen bu popülasyon içerisinde, sınırsız kendi kendini yenileme potansiyeline sahip küçük bir 'lösemik kök hücre' (LSC) havuzu bulunur ve bu hücreler hastalığın sürdürülmesinden (ve sıklıkla nüksünden) sorumludur.

Hematolojik malignitelerin sınıflandırılması, hastalığın patofizyolojisi ve genetiğinin daha iyi anlaşılmasıyla evrim geçirmiştir. Geleneksel olarak hücrelerin mikroskobik morfolojisine dayanan eski sistemlerin (örneğin FAB sınıflandırması) yerini günümüzde genetik temelli sistemler almıştır.

Güncel olarak iki temel sistem kullanılmaktadır: Dünya Sağlık Örgütü 5. Baskı (WHO5) ve Uluslararası Konsensüs Sınıflandırması (ICC 2022). Her iki sistem de hastalıkları hücresel morfoloji, hücre yüzey belirteçleri (immünofenotip), sitogenetik anormallikler ve moleküler mutasyonları entegre ederek sınıflandırır.

Hematolojik malignitelerin çoğu, yaşam boyunca kazanılan spontan somatik mutasyonlar (ör. FLT3, NPM1, TP53 mutasyonları) ve kromozomal translokasyonlar sonucunda de novo (birincil) olarak ortaya çıkar. Ancak bazı spesifik risk faktörleri de tanımlanmıştır:

• Tedavi İlişkili (Sekonder) Neoplaziler: Başka bir kanser türü nedeniyle daha önceden DNA hasarı yaratan sitotoksik kemoterapi (ör. alkilleyici ajanlar, topoizomeraz II inhibitörleri) veya radyoterapi almış hastalarda, yıllar sonra ortaya çıkan oldukça agresif seyirli hematolojik malignitelerdir (t-MN).
• Kalıtsal (Germline) Yatkınlıklar: Çoğu lösemi edinsel mutasyonlara bağlı olsa da; Down sendromu (Trizomi 21), Fanconi anemisi ve Diamond-Blackfan anemisi gibi konjenital kemik iliği yetmezliği sendromları olan veya RUNX1, CEBPA, TP53, GATA2 gibi genlerde kalıtsal kusurları bulunan bireylerde hematolojik malignite riski çok daha yüksektir.

Spesifik tanı, tedavi ve YDUS algoritmaları için aşağıdaki başlıklara ilerleyebilirsiniz: