Yükleniyor…
Yüksek Riskli Popülasyonlarda Pankreas Kanseri Tarama ve Sürveyans Protokolleri
Güncelleme: 08 Kas 2026
Amiral sayfasıÇalışma tablosu ve kılavuzlar arası fark tablosuyla, yayın metninden derinleştirildi · nişan 08 Kas 2027 tarihine kadar geçerli
Tarama Mantığı
Pankreas kanserinde taramanın hedefi erken invaziv tümör ile yüksek dereceli öncül lezyonları (IPMN, PanIN-3) cerrahinin hâlâ iyileştirici olabildiği evrede yakalamaktır. Yaşam boyu riski yaklaşık 1/60 olan ortalama riskli popülasyonda tarama önerilmez. USPSTF asemptomatik erişkinde taramaya karşı öneri verir; bu öneri kalıtsal yatkınlığı olanları kapsamaz.
- • Karar, yarar ve zararın ve uzun dönem kesin veri eksikliğinin konuşulmasını gerektirir. Tarama yalnızca cerrahiye aday kişide, tercihen araştırma protokolünde ve multidisipliner deneyimli merkezde yapılır.
- • ASGE 2022 taramayı koşullu öneriyle ve düşük kanıt kalitesiyle önerir. Randomize tarama çalışması yoktur.
- • Profilaktik pankreatektomi lezyonu olmayan asemptomatik kişide yapılmaz: kalıcı ekzokrin yetmezlik ve diyabet uzun dönem sağkalımı olumsuz etkiler.
Risk Sınıflaması
Pankreas kanserlerinin %10–15'i genetik nedenlere bağlanır; hastaların %5–10'unda aile öyküsü vardır. BRCA1/2 varyantları ailesel olguların %13–19'unda bulunur. Kümelenme iki ayrı kategoride değerlendirilir: tanımlı yatkınlık sendromları ve geni bilinmeyen ailesel pankreas kanseri.
| Durum | Risk tahmini | Başlangıç (UpToDate) | Hasta akraba |
|---|---|---|---|
| Herediter pankreatit (PRSS1) | Yaşam boyu %25–44; 50/60/75 yaşta %10/19/54; SIR 87 | 40 yaş ya da pankreatitten 20 yıl sonra | Aranmaz |
| Peutz-Jeghers (STK11) | 70 yaşa kadar %11–36; RR 132 | 30–35 yaş ya da 10 yıl önce | Aranmaz |
| CDKN2A/FAMMM | OR 12,3 ve 36; Leiden varyantında 75 yaşa kadar %21'e varan | 40 yaş ya da 10 yıl önce | Aranmaz |
| BRCA2 | RR 3,3–10; ASGE'ye göre 80 yaşa kadar %7,4 | 50 yaş ya da 10 yıl önce | Görüş ayrılığı |
| BRCA1 | RR 2–3, iyi belirlenmemiş; ASGE'ye göre %3,5 | 50 yaş ya da 10 yıl önce | Aranır; ASGE koşullu aramaz |
| PALB2 | 80 yaşa kadar %1–4 | 50 yaş ya da 10 yıl önce | Aranır (UpToDate) |
| ATM | RR 6,5; 80 yaşa kadar %9,5 | 50 yaş ya da 10 yıl önce | Aranır; NCCN aramaz |
| Lynch (MLH1, MSH2, MSH6) | 70 yaşa kadar %3,7; medüller histoloji ipucu | 50 yaş ya da 10 yıl önce | Aranır |
| TP53 (Li-Fraumeni) | — | 50 yaş ya da 10 yıl önce | Aranır |
| Ailesel pankreas kanseri | Ailede kümülatif %1,5–13; birinci derece hasta akrabası olanda 18 kat (kayıt verisi) | 50 yaş ya da 10 yıl önce | Tanımın kendisi |
Ailesel pankreas kanseri ölçütü
- • En az bir çift hasta birinci derece akraba (ebeveyn-çocuk ya da kardeş) ve bilinen sendrom yok.
- • Tarama için aynı aile kanadında: en az üç hasta akraba ya da en az iki hasta akraba, her durumda en az biri taranan kişinin birinci derece akrabası olmalıdır (CAPS).
- • Sigara herediter pankreatit ve ailesel olguda tanıyı yaklaşık 20 yıl öne çeker.
- • 201 varyantsız ailesel kindrede ortalama 5 yılı aşan izlemde PDAC gelişmedi; bu kohort yaşam boyu %5 tarama eşiğini geçmeyebilir.
Genetik Değerlendirme
- • ASCO 2018 ve NCCN 2020'den beri her pankreas adenokarsinomu hastası kalıtsal risk açısından değerlendirilir. Bilinen genlerde germline varyant sıklığı %4–20'dir.
- • Varyant taşıyanların yaklaşık yarısında aile öyküsü yoktur ya da sendrom ölçütleri karşılanmaz; bu yüzden aile öyküsü tek süzgeç olamaz.
- • 50 yaş altı tanılarda bir merkezde 138 hastanın %32'sinde patojenik varyant bulundu.
- • Sonuç hem akrabaların taramasını hem hastanın tedavisini değiştirir (platin ve PARP inhibitörü). Bkz. Pankreas Kanseri ana sayfası.
- • Germline taşıyıcılarda PDAC ya da yüksek derece displazi 10 yıllık birikimli insidansı %22, taşımayanlarda %7 bulundu (464 yüksek riskli kişi).
Tarama Yöntemleri
Ne EUS ne de manyetik rezonans görüntüleme (MRG) tek başına yeterlidir; iki yöntem birbirini tamamlar. bilgisayarlı tomografi (BT), iyonlaştırıcı radyasyon ve küçük lezyondaki düşük verimi nedeniyle tarama aracı değildir; kesin sonuç gereken katı lezyonda kullanılır.
| Yöntem | Güçlü yanı | Zayıf yanı | Veri |
|---|---|---|---|
| EUS | Katı lezyonda en duyarlı; doku alabilir; radyasyonsuz | Sedasyon; okuyucular arası değişkenlik | Katı lezyon duyarlılığı %100'e karşı MRG %22 (Hollanda, 366 kişi) |
| MRG/MRCP | Kist ve kanal ilişkisi; radyasyonsuz; pankreas dışı organları görür | Küçük katı lezyon; metal implant, klostrofobi | Kist duyarlılığı %83'e karşı EUS %42 |
| BT | Hızlı, yaygın | Radyasyon, kontrast; küçük lezyonda düşük verim | CAPS3 lezyon saptama: EUS %43, MRG %33, BT %11 |
| ERKP | — | Rutin taramada yok; pankreatit riski | 78 kişilik seride %7 pankreatit |
| Transabdominal ultrasonografi (USG) | — | Küçük lezyonda düşük duyarlılık | Taramada kullanılmaz |
- • ASGE tercihi: Peutz-Jeghers ve FAMMM gibi çok yüksek riskte, ilk taramada ve endoskopiyle birleştirilebildiğinde EUS; anestezi riski ya da invaziv testten kaçınma tercihinde MRG.
- • Aralık: normal pankreasta yıllık, çoğu kez EUS ile MRG dönüşümlü. CDKN2A taşıyıcısı ve Peutz-Jeghers'te 6 aylık aralık uygundur. CDKN2A kohortunda (347 kişi) yıllık aralıktan 6 aya geçişle evre kayması gözlendi; 36 kanserin 30'u rezeke edilebilirdi.
- • Durdurma: kişi cerrahiye aday olmayınca, yaşam beklentisi ve tercihe göre bireyselleştirilir.
Serum Belirteçleri ve Glukoz
- • CA 19-9: hedefe yönelik bir taramada 546 kişiden 27'sinde (%4,9) yüksek bulundu; yalnızca birinde adenokarsinom çıktı. Rutin belirteç değildir; CAPS, görüntülemede endişe verici özellik varsa eklenmesini önerir.
- • Araştırılanlar: FUT genotipine göre CA 19-9 ve DUPAN-2 birleşiminin evre I/II'de duyarlılığı %78,4, özgüllüğü %97,7; pankreas suyu TP53, miRNA ve hücresiz DNA doğrulama bekliyor.
- • Glukoz: açlık kan şekeri ya da HbA1c başlangıçta ve izlemde bakılabilir. Yüksek riskli kişide yeni diyabet saptanırsa 2 hafta içinde EUS, MRCP ya da pankreas protokollü BT yapılır. Ayrıntı: Diyabet ve PDAC.
Saptanan Lezyonun Yönetimi
Yüksek riskli kişilerde pankreas lezyonu %42'ye varan oranda saptanır; çoğu konservatif izlenir. Karar bireysel, multidisiplinerdir; cerrahi yüksek hacimli merkezde yapılır. Bulguya göre aralık Şekil 2'de.
- • Kistler: kişilerin yaklaşık üçte birinde başlangıçta kist bulunur; yaşla artar (<50 yaşta %14, 50–59'da %34, 60–69'da %53). Çoğu yan dal IPMN'dir ve stabil kalır. Rutin EUS-İİA yapılmaz; endişe verici özellikli yan dal IPMN, ≥5 mm katı lezyon ya da asemptomatik ana kanal darlığında yapılır.
- • Katı lezyon: başlangıç lezyonlarının %2'den azı katıdır. EUS ya da MRG'de görülünce üç fazlı pankreas protokollü BT çekilir. Yanlış pozitif sitoloji gereksiz cerrahiye yol açabilir.
- • Şüpheli invaziv kanser rezeke edilir. Total pankreatektomi çoğu uzmana göre yalnızca R0 için gerektiğinde yapılır.
- • Rezeksiyon sınırında PanIN-3 varsa görüntüleme 6 ay içinde yapılır ve süresiz sürdürülür.
- • Kitlesiz belirsiz ana kanal darlığı: 3 ay içinde yeniden görüntüleme; ERKP tanısal amaçla önerilmez.
- • Nöroendokrin tümör: <0,5 cm mikroadenomlar esasen benigndir.
Yarar ve Zarar
| Eksen | Veri |
|---|---|
| Lezyon verimi | ASGE havuz analizi: yüksek riskli lezyon %3,1; rezeke ya da sınırda rezeke edilebilir lezyon %2,1 |
| Evre kayması | CAPS 1–5: sürveyansta 19 kanserin %58'i evre I, %5'i evre IV; sürveyans dışındaki 7 kanserin 6'sı evre IV |
| Sağkalım | CAPS: sürveyansla saptananda 5 yıllık sağkalım %73, ortanca 9,8 yıl; sürveyans dışında ortanca 1,5 yıl (HR 0,13) |
| Karşı örnek | Hollanda serisinde kanserlerin yalnızca %60'ı rezeke edilebilirdi, uzun dönem sonuç iyileşmedi (CDKN2A %70) |
| Düşük getirili cerrahi | Tüm taranan grupta %2,8; ameliyat olanlarda %46,6 |
| Cerrahi yan etki | Havuz analizinde advers olay %19,9; 48 hastalık seride komplikasyon %35, mortalite 0 |
| Fazla tanı | Benign ya da düşük dereceli lezyonun ameliyatı; herediter pankreatitte kronik zemin yorumu güçleştirir |
Klinik Spot Bilgiler
- • Tek birinci derece akraba ailesel pankreas kanseri tanımını karşılamaz.
- • "Tüm BRCA'larda aile öyküsü şart" genellemesi yanlıştır: ASGE ve NCCN BRCA2'de aramaz.
- • Hasta akrabası olmayan Peutz-Jeghers, CDKN2A ve PRSS1 taşıyıcısı taranır.
- • CDKN2A ve Peutz-Jeghers'te 6 aylık aralık düşünülür.
- • Katı lezyonda EUS, kistte MRCP güçlüdür; dönüşümlü kullanım bu yüzden mantıklıdır.
- • Yüksek riskli kişide yeni diyabet 2 haftalık bir eylem eşiğidir; ortalama riskli kişide tarama nedeni değildir.
- • Cerrahiye aday olmayan kişi taranmaz.
Mekanizma ve İşleyiş: Hareketli Şemalar
Taramada iki karar vardır: kime başlanır ve bulguya göre ne yapılır.
Çalışma Tablosu: Kanıtın Ağırlığı
Rakamlar UpToDate'in çalışma özetleri ve ASGE metninden alındı; künyeler Crossref kaydından doğrulandı.
| Çalışma | Tasarım · kişi | Ana bulgu | Klinikteki karşılığı |
|---|---|---|---|
| CAPS5 Dbouk, JCO 2022 | Çok merkezli · 1461; %49 varyantlı | 7 yılda 10 PDAC (160 kişi-yılda 1), 3 PanIN-3; 7'si evre I | Yıllık tarama evreyi öne çekebilir |
| CAPS 1–5 + SEER Blackford, JAMA Oncol 2024 | 26 hasta ↔ 1504 eşlenik | Evre I %31'e %10; 5 yıllık OS %50'ye %9; kansere bağlı ölüm %43'e %86 | Gözlemsel, öne çekme yanlılığı açık |
| CAPS3 Canto 2012 | 225 yüksek riskli | Lezyon: EUS %43, MRG %33, BT %11 | BT tarama aracı değil |
| Hollanda Overbeek, Gut 2022 | 366; yıllık EUS + MRG | Katı: EUS %100/MRG %22; kist: MRG %83/EUS %42 | İki yöntem birbirini tamamlar; olumsuz sonuç |
| CDKN2A Klatte, JCO 2022 | 347 taşıyıcı · ortanca 5,8 yıl | 31 kişide 36 PC; 70 yaşa birikimli %20,7; 30'u rezektabl; ortanca 26,8 ay | 6 aylık aralık gerekçesi |
| ASGE meta-analizi 2022 | 25 çalışma | Yüksek riskli lezyon %3,1; düşük getirili cerrahi %2,8 | Koşullu öneri, düşük kanıt |
Okurken Dikkat: Rakamların Arkası
Önceki sürüm kaynaklarla yan yana okununca:
- • "Uluslararası uzlaşıda aile öyküsü temel" ifadesi düzeltildi. Önceki metin BRCA2'de ASGE ve NCCN'in akraba aramadığını küçümsüyor ve alt not gibi veriyordu. Görüş ayrılığı gerçektir, CAPS arar.
- • ASGE'nin BRCA1 önerisi: akrabası olmayanda koşullu öneridir, BRCA2'den ayrı tutulmalıdır.
- • FPC ölçütü üç maddelidir. Önceki sürüm iki maddeyi veriyordu.
- • Randomize veri yok. CAPS sağkalımı öne çekme ve fazla tanı yanlılığına açıktır; "sağkalımı artırır" kesin ifadesinden kaçının.
- • Yazım hatası düzeltildi: "en least iki adet".
- • "Kistik öncülü yakalamak birincil amaç" değildir. Hedef erken invaziv kanser ve yüksek dereceli öncüldür; çoğu kist düşük risklidir.
Kılavuzlar Arası Fark
Tercih sizin.
| Konu | ASGE 2022 | CAPS 2020 / NCCN / UpToDate | ESMO 2023 |
|---|---|---|---|
| BRCA2'de hasta akraba | Aranmaz | CAPS arar; NCCN aramaz; UpToDate görüş ayrılığı belirtir | Ayrıntı yok |
| BRCA1 | Koşullu, aranmaz | UpToDate arar | — |
| PALB2 | Akraba koşulu yazılı değil | UpToDate arar | — |
| ATM | 1. ya da 2. derece akraba | NCCN aramaz | — |
| Peutz-Jeghers başlangıcı | 35 yaş | UpToDate 30–35 | — |
| Herediter pankreatit | 40 yaş | UpToDate 40 ya da 20 yıl sonra | — |
| Aralık | Yıllık | UpToDate CDKN2A ve PJS'de 6 ay | Yıllık EUS ve/veya MRG (IV, B) |
| Başlangıç genel | Sendroma göre | Sendroma göre | Çoğunlukla 50 ya da 10 yıl önce (III, A) |
Kaynaklar
- Goggins M, Overbeek KA, Brand R, ve ark. Management of patients with increased risk for familial pancreatic cancer: updated recommendations from the International Cancer of the Pancreas Screening (CAPS) Consortium. Gut 2020;69(1):7-17
- Dbouk M, Katona BW, Brand RE, ve ark. The Multicenter Cancer of Pancreas Screening Study: Impact on Stage and Survival. J Clin Oncol 2022;40(28):3257-3266
- Blackford AL, Canto MI, Dbouk M, ve ark. Pancreatic Cancer Surveillance and Survival of High-Risk Individuals. JAMA Oncol 2024;10(8):1087
- Overbeek KA, Levink IJM, Koopmann BDM, ve ark. Long-term yield of pancreatic cancer surveillance in high-risk individuals. Gut 2022;71(6):1152-1160
- Klatte DCF, Boekestijn B, Wasser MNJM, ve ark. Pancreatic Cancer Surveillance in Carriers of a Germline CDKN2A Pathogenic Variant: Yield and Outcomes of a 20-Year Prospective Follow-Up. J Clin Oncol 2022;40(28):3267-3277
Bu konu Pankreas kanseri kaynakçasından hazırlandı · 18 kaynak
Makaleler ve kılavuzlar (3)
- Sawhney MS, Calderwood AH, Thosani NC, ve ark. ASGE guideline on screening for pancreatic cancer in individuals with genetic susceptibility: summary and recommendations. Gastrointest Endosc 2022;95(5):817-826
- Conroy T, Pfeiffer P, Vilgrain V, ve ark. Pancreatic cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol 2023;34(11):987-1002
- Kelly RJ, Bever K, Chao J, ve ark. Society for Immunotherapy of Cancer (SITC) clinical practice guideline on immunotherapy for the treatment of gastrointestinal cancer. J Immunother Cancer 2023;11(6):e006658
Kitaplar ve kitap bölümleri (2)
- Goldman L, Cooney KA, ed. Goldman-Cecil Medicine. 27. baskı. Elsevier; 2023. Bölüm: Pancreatic Cancer
- Feldman M, Friedman LS, Brandt LJ, ed. Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease. 11. baskı. Elsevier; 2020. Bölüm: Pancreatic Cancer, Cystic Pancreatic Neoplasms, and Other Nonendocrine Pancreatic Tumors
UpToDate konuları (13)
- Fernandez-del Castillo C, Singh H. Clinical presentation, diagnosis, and staging of exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 30 Nis 2026
- Gress FG. Endoscopic ultrasound in the staging of exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 6 Kas 2024
- Fernandez-del Castillo C, Jimenez RE. Epidemiology and nonfamilial risk factors for exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 20 Nis 2026
- Canto MI. Familial risk factors for pancreatic cancer and screening of high-risk patients. UpToDate; son güncelleme 30 Nis 2026
- Cardin DB, Singh H. Initial systemic therapy for metastatic exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 1 Haz 2026
- Hruban RH. Molecular pathogenesis of exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 7 Nis 2026
- Fernandez-del Castillo C, Jimenez RE. Overview of surgery in the treatment of exocrine pancreatic cancer and prognosis. UpToDate; son güncelleme 2 Haz 2026
- Singh H, Cardin DB. Second- and later-line systemic therapy for metastatic exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 10 Haz 2026
- Fernandez-del Castillo C, Jimenez RE, Murphy JE. Supportive care for locally advanced or metastatic exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 17 Ara 2025
- Mamon H, Cardin DB, Singh H, ve ark. Treatment of borderline resectable exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 25 Haz 2026
- Mamon H, Cardin DB, Singh H, ve ark. Treatment of locally advanced exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 9 Tem 2026
- Mamon H, Cardin DB, Singh H, ve ark. Treatment of resectable exocrine pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 15 Eyl 2026
- Brenner T, Duggal S, Natale J. Treatment protocols for pancreatic cancer. UpToDate; son güncelleme 4 Haz 2026