Akut Pankreatit: Tanı ve Yönetim
Patofizyoloji ve Etyoloji
Akut pankreatit, pankreas enzimlerinin erken aktivasyonu sonucu oluşan steril inflamasyondur. Hastaların %80'inde neden Safra Taşı veya Alkoldür. Eğer bu ikisi yoksa, mutlaka Trigliserid yüksekliği (>1000 mg/dL) veya İlaçlar sorgulanmalıdır. Biliyer pankreatit (safra taşına bağlı) en sık sebeptir. Safra kesesinden düşen taşlar Ampulla Vateri'yi tıkayarak pankreas kanal basıncını artırır ve enzimlerin pankreas içinde aktifleşmesine yol açar.
Tanı: Atlanta Kriterleri
Tanı koymak için aşağıdaki 3 kriterden en az 2'sinin olması gerekir:
- Tipik Karın Ağrısı: Epigastrik bölgede başlayan ve sırta kuşak tarzında yayılan şiddetli ağrıdır.
- Biyokimya: Serum Amilaz veya Lipaz değerinin normalin üst sınırının 3 katından fazla olması (>3x ULN) gerekir.
- Görüntüleme: Kontrastlı Batın bilgisayarlı tomografi (BT) veya MRI'da pankreatit ile uyumlu bulgular (Ödem, nekroz) saptanmasıdır.
⚠️ Klinik İnci: Eğer hastanın ağrısı tipikse ve enzimler yüksekse, başlangıçta tanı için BT çekmeye gerek yoktur.
Tedavi Yönetimi ve Resüsitasyon
Tedavinin temeltaşı Agresif Sıvı Resüsitasyonudur. İlk 12-24 saatte verilen sıvı, pankreasın kanlanmasını artırarak nekrozu önler.
- Sıvı Tercihi: Ringer Laktat tercih edilir (Asidozu azalttığı için Serum Fizyolojik'e üstündür). Hız genellikle 5-10 ml/kg/saat infüzyon şeklindedir.
- Beslenme: Hasta tolere eder etmez oral beslenme başlanmalıdır (Eskiden olduğu gibi günlerce aç bırakılmaz).
- Dikkat: Kalp yetersizliği veya böbrek yetersizliği olan hastalarda sıvı yüklemesi yaparken dikkatli olunmalı ve sıkı volüm takibi yapılmalıdır.