Akut Pankreatit: Tanı ve Yönetim

Akut pankreatit, pankreas enzimlerinin erken aktivasyonu sonucu oluşan steril inflamasyondur. Hastaların %80'inde neden Safra Taşı veya Alkoldür. Eğer bu ikisi yoksa, mutlaka Trigliserid yüksekliği (>1000 mg/dL) veya İlaçlar sorgulanmalıdır. Biliyer pankreatit (safra taşına bağlı) en sık sebeptir. Safra kesesinden düşen taşlar Ampulla Vateri'yi tıkayarak pankreas kanal basıncını artırır ve enzimlerin pankreas içinde aktifleşmesine yol açar.

Tanı koymak için aşağıdaki 3 kriterden en az 2'sinin olması gerekir:

• Tipik Karın Ağrısı: Epigastrik bölgede başlayan ve sırta kuşak tarzında yayılan şiddetli ağrıdır.
• Biyokimya: Serum Amilaz veya Lipaz değerinin normalin üst sınırının 3 katından fazla olması (>3x ULN) gerekir.
• Görüntüleme: Kontrastlı Batın bilgisayarlı tomografi (BT) veya MRI'da pankreatit ile uyumlu bulgular (Ödem, nekroz) saptanmasıdır.

⚠️ Klinik İnci: Eğer hastanın ağrısı tipikse ve enzimler yüksekse, başlangıçta tanı için BT çekmeye gerek yoktur.

Sıvı resüsitasyonu: ılımlı, hedefe yönelik. Erken sıvı tedavisi önemlidir, ancak "ne kadar çok o kadar iyi" değildir. WATERFALL çalışmasında agresif rejim (20 mL/kg bolus + 3 mL/kg/saat) ılımlı rejime göre ağır pankreatiti azaltmadı, sıvı yüklenmesini ise belirgin artırdı (%20,5'e karşı %6,3). Çalışma bu güvenlik sinyali nedeniyle erken durduruldu.

• Rejim (ACG): Hipovolemi varsa 10 mL/kg bolus, ardından 1,5 mL/kg/saat. Normovolemik hastada bolus verilmez.
• Yeniden değerlendirme: Sıvı ihtiyacı sık aralıklarla (ilk 72 saatte 3, 12, 24, 48 ve 72. saatlerde) idrar çıkışı, hemodinami, hematokrit ve BUN ile yeniden değerlendirilir; hipovolemi kalktığında hız azaltılır.
• Sıvı Tercihi: Ringer laktat tercih edilir.
• ⚠️ Dikkat: Kalp yetersizliği, böbrek yetersizliği ya da ileri yaşta sıvı yüklenmesi (akciğer ödemi, abdominal kompartman) riski daha da yüksektir; volüm durumu yakından izlenir.
• Beslenme: Hafif pankreatitte ağrı ve bulantı izin verir vermez, ilk 24–48 saat içinde oral beslenmeye başlanır; günlerce aç bırakılmaz. Oral alamayan hastada enteral yol parenterale tercih edilir.