Yükleniyor…
Beyin, vücut kolesterolünün yaklaşık %25'ini barındıran en zengin organdır. Kan-Beyin Bariyeri (BBB) dolaşımdaki LDL/HDL'yi engellediğinden, santral sinir sistemi (SSS) kolesterolü astrositler tarafından sentezlenip (ApoE ile) nöronlara (LDLr/LRP) sunulur.
Periferi ile beyin arası iletişim oksisterollerledir. Beyindeki kolesterol fazlası CYP46A1 enzimiyle 24S-hidroksikolesterole (24-OHC) çevrilerek periferiye atılır. Periferide üretilen 27-hidroksikolesterol (27-OHC) ise beyne girer. Bu ikisinin oranı (24-OHC/27-OHC) metabolizmanın kilit göstergesidir.
Diyabetik polinöropati (DPN) sadece hiperglisemi değil; serbest yağ asitleri (FFA), seramidler ve deoksisifingolipidlerin (DOSL) artışıyla karakterizedir. Artmış FFA ve ox-LDL, LOX-1 reseptörlerine bağlanarak nöronal mitokondri disfonksiyonuna ve zarların bozulmasına (lipotoksisite) neden olur.
Yeni ACC/AHA kılavuzları, eski "Pooled Cohort Equations (PCE)" yerine 3 milyondan fazla hastanın verisine dayanan PREVENT-aterosklerotik kardiyovasküler hastalık (ASCVD) hesaplayıcısını önermektedir.
Sekonder korumada "Çok Yüksek Riskli" hastalarda hedef LDL-C <55 mg/dL ve Non-HDL-C <85 mg/dL'dir.
• HoFH (LDL>500): Reseptör bağımsız çalışan ANGPTL3 inhibitörü Evinacumab ve MTP inhibitörü Lomitapid kullanılır.
• Şiddetli Hipertrigliseridemi (>500-1000) ve FCS: Pankreatiti önlemek için fibrat/omega-3. Ayrıca Ailesel Şilomikronemi Sendromu (FCS) için ApoC-III inhibitörü Olezarsen güncel FDA onaylı tedavidir.
Düşük onkotik basınç hepatik ApoB'yi uyarır ancak asıl sorun azalan katabolizmadır. LPL ve hepatik lipaz düşerken; kolesterol esterifikasyonunu artıran ACAT2 ve LDL reseptör yıkımını uyaran PCSK9 belirgin artar. Tedavide öncelik proteinürinin kontrolüdür.
En sık anomali hiperTG ve bozulmuş HDL fonksiyonudur. Evre 3+ hastalara yüksek yoğunluklu statin önerilir. Kural: Diyaliz aşamasına gelmiş son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) hastalarında yeni statin başlanmaz (kardiyovasküler fayda gösterilemediği için); ancak kullanıyorsa devam edilebilir.
FDA 2021'de "Kategori X" etiketini değiştirmiş olsa da, fetal riskler (mevalonat yolu inhibisyonu) nedeniyle gebelerde/emzirenlerde statin kullanımından hala kaçınılmalıdır. HoFH'si olan gebelerde lipoprotein aferezi güvenli seçenektir.
Geniş CTT (Cholesterol Treatment Trialists) meta-analizlerine göre statin güvenliği son derece yüksektir:
En sık bırakma nedenidir. Genetik (SLCO1B1 gen polimorfizmi) OATP ile atılımı bozarak riski artırır. Rabdomiyoliz nadirdir. Miyaljide SAMS-CI indeksi kullanılır; CK ölçümü sadece ciddi zayıflık varsa önerilir.
Akut KC yetmezliği riski 100.000'de 1'dir. Hastada NASH / MASLD bulunması statin için kontrendikasyon değildir; aksine bu hastalarda KV riski düşürmede etkilidir.
Geniş incelemelerde statinlerin periferal nöropati, katarakt, Alzheimer veya kognitif bozulmalara yol açtığına dair inandırıcı bir klinik kanıt ("smoking gun") bulunmamıştır.