Yükleniyor…
Mantarlar; klorofil içermeyen, heterotrof (absorpsiyonla beslenen), hücre duvarlarında kitin ve glukan polimerleri bulunduran kemoorganotropik ökaryotik organizmalardır. Klinik mikolojide patojenler, mikroskobik ve makroskobik büyüme özelliklerine göre temel olarak üç morfolojik grupta kategorize edilirler:
Mantar enfeksiyonları (mikozlar), patojenin dokuya penetrasyon derinliğine, giriş kapısına ve tetiklediği konak inflamatuar yanıtının derecesine göre dört ana klinik grupta sınıflandırılır:
Sadece stratum corneum tabakasının en dış ölü keratinize kompartmanını ve saç şaftlarını tutan enfeksiyonlardır. Canlı doku invazyonu kesinlikle yoktur; dolayısıyla konakta hiçbir hücresel inflamatuar veya immün yanıt tetiklenmez. Tamamen kozmetik semptomlarla seyrederler (en tipik klinik örnek Malassezia furfur suşlarının neden olduğu Pityriasis versicolor tablosudur).
Deri, saç ve tırnağın canlılık içeren keratinize dokularını invaze eden enfeksiyonlardır. Patojenler (Dermatofitler: Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton) keratinaz enzimi salgılayarak keratini parçalar. Yüzeyel mikozların aksine, bu grupta metabolik ürünlere karşı konakta belirgin bir hücresel inflamatuar yanıt ve doku harabiyeti (Tinea enfeksiyonları) tetiklenir.
Dermis, subkutan (deri altı) bağ dokusu, kas ve bazen de altındaki kemik yapılarını tutan kronik enfeksiyonlardır. Genellikle doğada (toprakta, bitkilerde) bulunan mantarların cilt bütünlüğünün bozulduğu travmatik bir batma/yaralanma (inokülasyon) neticesinde derin dokulara ekilmesiyle başlar. Klinik olarak lokalize granülomatöz ve süpüratif lezyonlar, fistüllerle karakterizedir (en tipik örnek Sporothrix schenckii ilişkili sporotrikoz tablosudur).
Genellikle solunum yoluyla sporların inhalasyonu sonucu primer odak olarak akciğerlerde başlayan, oradan hematojen veya lenfatik yolla tüm iç organlara ve derin dokulara yayılabilen (dissemine), mortalitesi son derece yüksek enfeksiyonlardır. İmmünokompetanlarda hastalık yapan primer sistemik mikozlar (endemik dimorfikler) ve bağışıklığı çökmüş hastalarda fırsat bulan invaziv mikozlar (İnvaziv Kandidiyazis, İnvaziv Aspergilloz, Mukormikoz, kronik böbrek hastalığı (KBH) ve HKHT alıcılarındaki oportunistik küfler) bu grubun en kritik cerrahi ve medikal yönetim alanlarıdır.
Mantar hücresi mimarisi, insan (memeli) hücrelerinden farklı olarak seçici geçirgen ve mekanik koruma sağlayan rijit bir dış hücre duvarına sahiptir. Bu anatomik ve biyokimyasal farklılıklar, antifungal farmakoterapinin temel seçicilik rasyonelini oluşturur:
| Anatomik Tabaka | Majör Biyokimyasal Komponent | Hedef Alan Antifungal Sınıfı |
|---|---|---|
| Hücre Membranı | Ergosterol (Memeli kolesterolü yerine yer alan temel sterol molekülü) | • Azoller: Ergosterol sentezini (CYP51 / Lanosterol 14-alfa-demetilaz) inhibe eder. • Polienler (Amfoterisin B): Doğrudan ergosterole bağlanarak membranda porlar açar. |
| Hücre Duvarı (İç Tabaka) | Kitin (Chitin) (N-asetilglukozamin polimeri, yapısal rijitliği sağlar) | Geliştirilmekte olan spesifik kitin sentaz inhibitörleri. |
| Hücre Duvarı (Orta Tabaka) | 1,3-Beta-D-Glukan (Duvarın mekanik bütünlüğünden sorumlu majör iskelet polimeri) | • Ekinokandinler: 1,3-beta-D-glukan sentaz enzim kompleksini non-kompetitif bloke eder. |
| Hücre Duvarı (Dış Tabaka) | Mannoproteinler / Mannan (Konak hücrelerine tutunmayı ve immün sistem fagositozundan kaçışı sağlayan dış antijenik kalkan) | Yeni nesil hücre çapası (Gwt1) inhibitörleri (Fosmanogepix). |
Mikolojik tanıda klinik örneklerin laboratuvar yönetimi, patojenin morfolojik yapısının hızlı gösterilmesine ve besiyerinde üretilmesine dayanır:
Klinik vaka sorularında HIV/AIDS veya SOT alıcısı bir hastada subakut menenjit tablosu verildiğinde beyin omurilik sıvısı (BOS) örneğinin laboratuvar yönetimi test edilir. Kalın polisakkarit kapsüle sahip olan Cryptococcus neoformans tanısında, BOS sıvısına doğrudan Çini Mürekkebi (India Ink) damlatılarak mikroskopi yapılır. Bu bir negatif boyama tekniğidir; mürekkep partikülleri o devasa kapsülü geçemediği için siyah zemin üzerinde parlak, boyanmamış haleli yuvarlak maya hücreleri izlenir. Bu bulgu hızlı tanı için absolut spesifiktir.
Antifungal mekanizma sorularında hücre duvarı ile hücre membranı hedefleri sıklıkla karıştırılır. Ergosterol, hücre membranının (zarının) akışkanlığından sorumlu komponentidir ve azoller ile polienlerin hedefidir. Buna karşılık 1,3-beta-D-glukan ve Kitin hücre duvarının dış iskelet sertliğini sağlayan rijit yapılardır; ekinokandinler (kaspofungin vb.) zarı değil, doğrudan hücre duvarındaki glukan sentazı inhibe ederek osmotik lizis yaratırlar.
Sistemik endemik mantarların laboratuvar muayenelerinde morfoloji değişim ısıları net sorulur: "Çevrede küf, dokuda maya" kuralı uyarınca; bu patojenler doğada veya laboratuvarda oda sıcaklığında (25 °C) ürediklerinde enfeksiyöz sporları barındıran filamentöz Küf morfolojisi gösterirler. Klinik olarak insana inhale edilip vücut ısısına (37 °C) maruz kaldıklarında ise hızla bölünerek yayılan patojenik Maya fazına dönüşürler. (Slogan: Mold in the Cold, Yeast in the Heat).