Yükleniyor…
Prokalsitonin (PCT), 116 amino asitten oluşan, kalsiyum metabolizmasında rol oynayan kalsitonin hormonunun peptit öncüsü olan ve klinik laboratuvarda ciddi bakteriyel enfeksiyonların tanısında, takibinde ve antimikrobiyal yönetim süreçlerinde yaygın olarak kullanılan bir polipeptit biyobelirteçtir.
Sağlıklı bireylerde PCT sentezi tiroit bezinin nöroendokrin C hücreleriyle sınırlıdır ve sentezlenen peptit sistemik dolaşıma salınmadan önce kalsitonine bölünür; bu nedenle sağlıklı insanlarda serum PCT düzeyleri standart testlerle saptanamayacak düzeydedir (<0.1 ng/mL). Ancak bakteriyel enfeksiyonlar veya sistemik inflamatuar süreçler sırasında, tiroit dışı parankimal dokularda (bağırsaklar, akciğerler, pankreas, karaciğer, böbrekler) ve lökositlerde PCT gen ekspresyonu indüklenir ve bölünmemiş PCT doğrudan kana salınır.
Bu alternatif yolun aktivasyonu, bakteriyel endotoksinler (LPS) ve interlökin-6 (IL-6), tümör nekroz faktör-alfa (TNF-alfa) ve interlökin-1 beta (IL-1beta) gibi proinflamatuar sitokinler tarafından tetiklenir. Öte yandan, viral enfeksiyonlar sırasında salınan interferon-gamma (IFN-gamma), TNF-alfa üretimini baskılayarak PCT sentezini down-regüle eder. Bu fizyolojik ayrım, PCT'yi bakteriyel enfeksiyonları viral inflamasyondan ayırt etmede oldukça özgül ve değerli kılmaktadır.
Serum PCT düzeyleri, inflamatuar bir uyarıdan sonra 2 ila 4 saat içinde yükselmeye başlar ve 24 ila 48 saat arasında zirve (peak) düzeyine ulaşır. İnflamasyonun gerilemesi ve enfeksiyonun kontrol altına alınmasıyla birlikte, dolaşımdaki PCT düzeyleri öngörülebilir bir hızda, yaklaşık her 1 ila 1.5 günde bir (24-36 saatlik yarılanma ömrü) %50 oranında hızla düşer. PCT'nin bu kinetik profili, C-reaktif protein (CRP) ve eritrosit sedimentasyon hızı (ESR) gibi diğer akut faz reaktanlarına kıyasla klinik yanıtın değerlendirilmesinde ve tedavi takibinde belirgin bir avantaj sağlar.
Sepsis, enfeksiyona karşı gelişen düzensiz konak yanıtının neden olduğu ve organ disfonksiyonuyla karakterize kritik bir klinik tablodur. Klinik pratikte sepsisi enfeksiyon dışı Sistemik İnflamatuar Yanıt Sendromundan (SIRS) ayırt etmek en büyük zorluklardan biridir. Acil servise başvuran erişkin sepsisi şüphesi olan hastalarda yapılan meta-analizler, PCT'nin sepsisi öngörmede %73 duyarlılık ve %77 özgüllük sunduğunu (SROC AUC: 0.80 - 0.85; havuzlanmış tanısal olasılık oranı: 3.49) göstermektedir. PCT düzeylerinin sepsiste kontrol gruplarına kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğu (ortalama 29.3 ± 85.3 ng/mL) bilinmektedir. Ayrıca ürolitiyazis ile ilişkili sepsiste acilde ölçülen PCT düzeyi, septik şoka ilerlemenin erken bir göstergesi olarak kabul edilir.
Pozitif kan kültürlerinin öngörülmesinde PCT, CRP ve laktata kıyasla daha yüksek bir tanısal doğruluğa sahiptir (AUC: 0.72; en iyi eşik değer 3.9 ng/mL; tanısal odds oranı: 3.64).
Gram-negatif bakterilere bağlı gelişen sepsiste salınan endotoksin yükü nedeniyle PCT düzeyleri, Gram-pozitife kıyasla anlamlı şekilde daha yüksektir (genellikle >20 ng/mL); ancak Gram-pozitifler arasında Staphylococcus aureus sepsisi istisnai olarak Gram-negatif benzeri yüksek kinetik sergileyebilir.
S. pneumoniae ve H. influenzae gibi tipik bakteriyel ajanlar, atipik bakteriyel patojenlere (Legionella, Mycoplasma, Chlamydia) ve virüslere kıyasla PCT düzeylerinde çok daha dramatik yükselişlere yol açar.
Klinik kanıtlar, PCT kılavuzluğundaki algoritmaların antibiyotiğe başlama kararından ziyade, antibiyotik tedavisini erken ve güvenli bir şekilde sonlandırmada (discontinuation) en yüksek klinik faydayı sağladığını doğrulamaktadır. Sepsisli yoğun bakım hastalarını kapsayan geniş çaplı meta-analizlerde (19 randomize kontrollü çalışmayı içeren 6382 hastalık veri seti), PCT kılavuzluğundaki protokollerin antibiyotik tedavi süresini ortalama 2.0 gün kısalttığı (95% CI -2.6 ila -1.4) gösterilmiştir. Bu süre kısaltmasıyla birlikte kısa dönem mortalitede yaklaşık %5'lik bir azalma eğilimi (RR 0.95, 95% CI 0.83-1.07) izlenmiş ve güvenliği net bir şekilde kanıtlanmıştır.
Meta-regresyon analizleri, hastanın başlangıçtaki sepsisin ciddiyetini yansıtan SOFA skorundaki her 1 puanlık artışın, PCT kılavuzluğunda elde edilen antibiyotik gün tasarrufunu 0.55 gün azalttığını ortaya koymaktadır. SOFA skoru yüksek (ciddi sepsis veya septik şoktaki) hastalarda, hekimlerin klinik kaygılar veya uyumsuzluk nedeniyle PCT algoritmasını göz ardı etme eğiliminde olduğu ve antibiyotiği durdurmada daha temkinli davrandığı gözlenmiştir.
Laboratuvardan gelen serum PCT değerlerini yorumlarken konakçıya ve altta yatan hastalıklara bağlı spesifik fizyopatolojik varyasyonları bilmek, klinik karar vermede hayati önem taşır:
Klinik yaklaşımda enfeksiyon hastalıkları uzmanı olarak, PCT düzeylerini her zaman klinik gidişat, organ fonksiyonları, eşlik eden komorbiditeler ve patojen özellikleri ile bir arada, dinamik bir süreç olarak yorumlamak gerekmektedir.
Bu branşla ilgili çıkmış tüm YDUS soruları ve çözümlü vaka analizleri Premium abonelere özel.