Yükleniyor…
Vankomisin, bakteri hücre duvarı sentezini inhibe eden glikopeptit grubu bir antibiyotiktir. Hücre duvarı prekürsörlerinin D-alanil-D-alanin (D-Ala-D-Ala) terminaline sıkıca bağlanarak glikopeptit polimerizasyonunu (çapraz bağlanmayı) bloke eder.
Etki spektrumu Gram-pozitif bakterilerle kesin olarak sınırlıdır.
Vücut sıvı ve dokularına geniş çapta dağılır; ancak normal şartlarda beyin omurilik sıvısına (BOS) geçişi çok zayıftır.
Kritik Nokta: Meninksler iltihaplı olduğunda (menenjit tablosunda) vankomisinin BOS'a geçişi anlamlı düzeyde artarak %80'e kadar ulaşır.
Vankomisin enfeksiyonun lokasyonuna göre çok farklı anatomik yollarla (İV, Oral, Rektal, Lokal) uygulanabilen benzersiz bir farmakolojiye sahiptir:
MRSA veya çoklu dirençli Gram-pozitiflerin etken olduğu ciddi sistemik enfeksiyonların (bakteriyemi, infektif endokardit, osteomiyelit, menenjit, pnömoni, sepsis ve komplike cilt/yumuşak doku enfeksiyonları) tedavisinde esastır.
🚨 Hayati Kural: Vankomisin İV yolla uygulandığında safra/bağırsak lümenine geçmez. Bu nedenle sistemik İV vankomisinin Clostridioides difficile enfeksiyonu (CDI) tedavisinde KESİNLİKLE YERİ YOKTUR.
Sadece C. difficile enterokoliti veya stafilokokal enterokolit tedavisinde lokal etki hedeflenerek kullanılır; gastrointestinal sistem (GİS) emilimi sıfıra yakındır. Standart CDI'da oral yolla 4x125 mg/gün (10 gün) verilir.
Fulminan CDI Protokolü (Şok, İleus, Megakolon): Doz oral/nazogastrik tüple 4x500 mg'a çıkarılır. Azalmış motilite riskini kırmak için bu şemaya mutlaka İV Metronidazol (3x500 mg) ve Rektal Vankomisin Retansiyon Lavmanı (100-500 mL izotonik içinde 500 mg) eklenir.
Vankomisin böbreklerden büyük oranda değişmeden (glomerüler filtrasyonla) atılır. Terapötik indeksi dar olduğundan dozlamanın optimize edilmesi hayati önem taşır.
Ciddi MRSA enfeksiyonlarında klinik etkinliğin sağlanması ve toksisitenin minimize edilmesi için en güvenilir parametre, MIC değeri 1 mg/L olan izolatlarda AUC/MIC oranının 400-600 mg·h/L bandında tutulmasıdır. Güncel rehberler klasik vadi (trough) izlemi yerine, Bayesian yazılımları veya analitik PK denklemleriyle AUC kılavuzluğunda dozlama yapılmasını önermektedir.
Trough (Vadi) Tuzakları: Sadece vadi düzeyleriyle hedef takip edildiğinde hastalar gereksiz yere toksisite sınırına yaklaşır. AUC hesaplaması ile ≥400 hedefine, vadi değeri 15 mg/L'nin altındayken bile sıklıkla (%60) ulaşılabilmektedir.
AUC izleminin yapılamadığı, unstabil böbrek fonksiyonu olan hastalarda veya komplike olmayan cilt/yumuşak doku enfeksiyonlarında kullanılır. Ciddi MRSA enfeksiyonları için vadi düzeyi hedefi 15-20 mcg/mL iken, daha hafif enfeksiyonlarda hedef 10-15 mcg/mL'dir.
Sepsis/menenjit/endokardit gibi durumlarda, gerçek vücut ağırlığı üzerinden 20-35 mg/kg (maks. 3000 mg) yükleme dozu verilmelidir. İdame dozu normal böbrek fonksiyonunda 8-12 saatte bir 15-20 mg/kg'dır (Obezlerde günlük maks. doz empirik 4.5 gramı genellikle aşmamalıdır).
Alerjik (IgE-aracılı) olmayan, infüzyon hızına bağlı psödoalerjik bir reaksiyondur. Vankomisinin mast hücreleri ve bazofiller üzerindeki MRGPRX2 reseptörünü uyararak doğrudan histamin salınımına yol açmasıyla gelişir. Yüz/boyun kızarıklığı, hipotansiyon yapar.
Önlem: İnfüzyon hızını yavaşlatmak (en az 1 saate yaymak veya ≤10 mg/dk). Acil durumlarda H1 (difenhidramin) + H2 (famotidin) antihistaminiklerle premedikasyon yapılır. (Eşzamanlı opioid kullanımı tetikleyebilir).
Proksimal tübül hücrelerinde oksidatif stres/apoptoz (ATN) yapar. Risk faktörleri: AUC >650-1300, trough ≥15-20, doz >4g/gün, süre >7 gün. Piperasilin-tazobaktam (hidrofobik beta-laktamlar), aminoglikozitler, loop diüretikleri ve amfoterisin B ile eşzamanlı kullanımda toksisite sinerjistik artar.
Uzamış (>1-2 hafta) maruziyet sonrası nötropeni ve immün trombositopeni (DITP) görülebilir. Aminoglikozit kombine kullanımında ve yaşlılarda ototoksisite (yüksek frekanslı işitme kaybı ve tinnitus) gelişme riski mevcuttur.
MIC 4-8 mcg/mL. Bakterinin kromozomundaki vraR, graRS ve walRK mutasyonları sonucu anormal kalınlaşmış hücre duvarında D-Ala-D-Ala terminalleri vankomisini "tuzağa düşürerek" (trapping) engeller.
VRE'den taşınan Tn1546 transpozonu içindeki vanA gen kümesinin plazmit aracılığıyla S. aureus'a in vivo aktarılması sonucu gelişir (D-Ala-D-Lac modifikasyonu).
Tedavi: Daptomisin veya Linezolid.
Bu branşla ilgili çıkmış tüm YDUS soruları ve çözümlü vaka analizleri Premium abonelere özel.