Özofagus Travmaları, Perforasyon ve Yanıklar
Özofagus Perforasyonu: Nedenleri ve Aciliyeti
Özofagus perforasyonu (delinmesi), gastrointestinal sistemin en ölümcül delinmelerinden biridir. Özofagusun dış kılıfının (serozasının) olmaması, içeriğin hızla mediastene (göğüs boşluğuna) yayılmasına ve ölümcül mediastinite yol açar.
- İyatrojenik (En Sık): Tüm perforasyonların %60'ından sorumludur. Genellikle endoskopi, dilatasyon veya TÖE (Transözofageal EKO) işlemleri sırasında meydana gelir.
- Boerhaave Sendromu (Spontan): Şiddetli öğürme veya kusma sonucu özofagus içi basıncın ani artışıyla oluşan tam kat yırtılmadır. Genellikle distal özofagusun sol yan duvarında görülür.
- Yabancı Cisimler: Özellikle takma dişler, kemik parçaları veya çocuklarda pil yutulması.
Klinik Bulgular ve Mackler Triadı
Perforasyon şüphesinde fizik muayenede en spesifik bulgu, boyunda veya göğüs duvarında hissedilen Cilt Altı Amfizem (çıtırtı sesi) varlığıdır.
Mackler Triadı (Boerhaave için tipik):
- 1. Şiddetli kusma öyküsü.
- 2. Ani başlayan göğüs ağrısı.
- 3. Cilt altı amfizem.
⚠️ Klinik İnci: Göğüs auskultasyonunda kalp atışıyla senkronize duyulan çıtırtı sesine Hamman Belirtisi denir ve pnömomediasteni gösterir.
Kostik Madde Yanıkları ve Kimyasal Travma
Asit veya alkali (çamaşır suyu, yağ çözücü vb.) maddelerin içilmesi sonucu oluşur.
Alkali Yanıkları (Sıvılaştırıcı Nekroz)
Daha tehlikelidir. Dokuyu sabunlaştırarak (likefaksiyon) derin katmanlara kadar hızla ilerler ve perforasyon riski çok yüksektir.
Asit Yanıkları (Koagülasyon Nekrozu)
Yüzeyel bir skar (koagülüm) oluşturarak derinlere ilerlemeyi sınırlar. Ancak mideyi daha çok etkiler (pilor spazmı/hasarı).
Tanı ve Yönetim Algoritması
Perforasyon şüphesinde ilk adım ayakta direkt karın/akciğer grafisidir (diyafram altı hava veya pnömomediasten için).
- Kontrastlı Grafi: İlk tercih Suda Çözünen Kontrast (Gastrografin) olmalıdır. Baryum, perfore olan yerden sızarsa şiddetli granülomatöz mediastinite yol açar.
- Tedavi: İlk 24 saatte tanı konulan vakalarda acil cerrahi onarım; geç vakalarda ise drenaj ve geniş spektrumlu antibiyotik tedavisi uygulanır.
- Kostik Yanıklarda Yönetim: Hasta KESİNLİKLE kusturulmamalıdır (ikinci yanık riski). Nazogastrik sonda veya nötralizan madde verilmemelidir. İlk 24 saatte hasarı derecelendirmek için endoskopi yapılmalıdır.