IgA Nefropatisi ve IgA Vasküliti (HSP)
🧬 Uzman Özeti: IgA Spektrumu
IgA Vasküliti (eski adıyla Henoch-Schönlein Purpurası) ve dünyada en sık görülen primer glomerülonefrit olan IgA Nefropatisi (IgAN), günümüzde anormal glikozile IgA1 içeren immün komplekslerin birikimi ile karakterize ortak bir patogenezi paylaşan aynı hastalığın farklı klinik görünümleri olarak kabul edilmektedir. Modern kohort çalışmaları, IgAN hastalarının önemli bir kısmının yaşamları boyunca son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) (Son Dönem Böbrek Yetmezliği) geliştirme riski taşıdığını göstermektedir.
1. Patogenez: "Dört Vuruş Hipotezi" (Four-Hit Hypothesis)
IgA nefropatisi ve vaskülitinin altında yatan genetik, çevresel ve immünolojik etkileşim 4 aşamada özetlenir:
Sitokin Aracılığı: Bu süreçte B hücrelerinin hayatta kalmasını ve IgA'ya dönüşümünü düzenleyen TNF süperailesi üyeleri BAFF ve APRIL kritik rol oynar. Hastalarda bu sitokinlerin seviyeleri artmıştır.
2. Histopatoloji ve Prognostik Sınıflandırma (MEST-C)
Kesin tanı, immünofloresan mikroskopi ile mesangiumda baskın veya eş-baskın IgA birikimlerinin (sıklıkla C3 ile) gösterildiği böbrek biyopsisi ile konur. Prognozu belirlemek için Oxford MEST-C Sınıflandırması kullanılır:
- 🔬 M: Mesangiyal hiperselülarite
- 🔬 E: Endokapiller hiperselülarite
- 🔬 S: Segmental glomerüloskleroz
- 🔬 T: Tübülointerstisyel fibrozis / tübüler atrofi
- 🌙 C: Kresent (hücresel veya fibroselüler yarımay) oluşumu
Not: IgAV'li çocuklarda ise sıklıkla kresentlerin ve proliferasyonun derecesini temel alan ISKDC sınıflandırması tercih edilir.
3. Klinik Prezentasyon ve Risk Değerlendirmesi
Klinik Tablo
IgAN: Sıklıkla bir üst solunum yolu enfeksiyonunu takiben ortaya çıkan epizodik makroskopik hematüri (sinfarenjitik hematüri) veya rutin taramalarda saptanan asemptomatik mikroskopik hematüri/proteinüri.
IgAV: Palpabl purpura, artralji, karın ağrısı ve böbrek hastalığından oluşan klasik tetrad.
Risk Değerlendirmesi
En önemli değiştirilebilir risk faktörü proteinüridir. Yeni çalışmalar zaman ağırlıklı proteinürinin 0.44-0.88 g/g arasında olduğu hastalarda bile 10 yılda SDBY riskinin %30'a vardığını göstermektedir. Tedavi kararlarında eGFR, yaş, KB, proteinüri ve MEST skorunu entegre eden Uluslararası IgAN Tahmin Aracı kullanılır.
4. Gelişen Tedavi Paradigmaları
Tarihsel olarak RAS inhibisyonu ve sistemik steroidler ile sınırlı olan tedavi, proteinüri düşüşünün onaylanmış bir sonlanım noktası kabul edilmesiyle devrim niteliğinde değişmiştir:
A. Optimize Edilmiş Destekleyici Bakım
Standart RAS blokajının ötesinde, sodyum-glukoz kotransporter 2 (SGLT2) inhibitörleri (dapagliflozin, empagliflozin) IgAN tedavisinde temel yapı taşı olmuştur. Ayrıca endotelin A ve ATII reseptörünü bloke eden sparsentan FDA onayı almıştır.
B. Mukozal Bağışıklığın Hedeflenmesi (Nefecon)
İleumdaki Peyer plaklarında yer alan B hücrelerini hedef alarak patojenik IgA1 üretimini lokal olarak baskılamak üzere tasarlanmış TRF-budesonid (Nefecon) FDA/EMA onayı almıştır.
C. B ve Plazma Hücrelerini Baskılayan Terapiler
APRIL ve BAFF İnhibitörleri: Sibeprenlimab, zigakibart, atacicept ve povetacicept gibi ajanlar patojenik plazma hücrelerinin sağkalımını durdurmayı hedefler.
Anti-CD38 Antikorları: Uzun ömürlü plazma hücrelerini doğrudan tüketmek için felzartamab araştırılmaktadır.
D. Kompleman Kaskadı İnhibitörleri
İnflamasyonu çoğaltan alternatif yol iptacopan (oral faktör B inhibitörü) ile, lektin yolu ise narsoplimab (MASP-2 inhibitörü) ile hedeflenmektedir.
İleri Okuma
İlgili Hesaplayıcılar
İlgili Konular
YDUS Nefroloji
Bu branşla ilgili çıkmış tüm YDUS soruları ve çözümlü vaka analizleri Premium abonelere özel.