Gebelikte hipotiroidizmin en sık nedeni iyot yeterli bölgelerde otoimmün Hashimoto tiroiditi iken, endemik bölgelerde iyot eksikliğidir. Yorgunluk, kabızlık gibi belirtiler gebelikle karıştığından pek çok hasta asemptomatik seyreder.
Östrojen artışına bağlı TBG üretimi artar ve hCG, tiroid stimülan hormon (TSH) reseptörünü uyarır. Bu, total T4/T3'te %50 artışa ve TSH düzeylerinde (hCG'nin pik yaptığı ilk trimesterde) baskılanmaya neden olur. Bu yüzden trimestere özgü referanslar şarttır. (Popülasyon verisi yoksa ATA/TEMD önerisi: İlk trimester TSH üst sınırı 2.5 mU/L, 2. ve 3. trimester için 3.0 mU/L'dir).
Spontan düşük, preeklampsi, plasenta dekolmanı, prematüre doğum ve postpartum kanama riskini artırır. Maternal tiroid hormonları fetüsün nörogelişimi için ilk trimesterde esansiyel olduğundan, bebekte kalıcı düşük IQ skorlarına yol açabilir. TPO pozitif subklinik olgularda da düşük riski belirgindir.
Hedef, TSH'nin trimestere özgü aralığın alt yarısında (tercihen <2.5 mU/L) sabitlenmesidir.
Aşikar hipotiroidide tam replasmana yakın doz (~1.6 mcg/kg/gün) LT4 başlanır. TSH >4.0 olup sT4'ü normal olan subklinik olgularda orta doz (~1 mcg/kg/gün) başlanır. TSH 2.6-4.0 arasıysa ve TPO (+) / düşük öyküsü varsa düşük doz (50 mcg/gün) verilir.
Fonksiyonel dokusu olmayan hastalar artan talebi karşılayamaz. Gebelik testi pozitif çıkar çıkmaz, rutin LT4 dozu DERHAL %25-30 oranında (haftanın iki günü çift tablet şeklinde) ARTIRILMALIDIR. Doğumdan hemen sonra doz gebelik öncesine geri çekilir.
LT4 kullanımının nörolojik gelişime faydası kanıtlanmadığından LT4 önerilmez, iyot desteği şarttır.
TSH takibi YANILTICIDIR. sT4 izlenmeli ve TEMD 2025'e göre normal aralığın üst çeyreğinde tutulmalıdır (Johannsson ve Ragnarsson: orta-üst bölüm). Eşlik eden adrenal yetmezlik dışlanmalıdır.
İlk yarı boyunca (ilk 24 haftaya kadar) her 4 haftada bir TSH ölçümü yapılır. İkinci yarıda plato çizer, trimestere 1 kez bakılması yeterlidir. Doğumdan 6 hafta sonra mutlaka TSH kontrolü istenir.
Artan renal klirens ve fetal ihtiyaç nedeniyle, gebeler ve emzirenler için günlük 250 mcg toplam iyot alımı şarttır. Türkiye'de rutin iyotlu tuz alan gebeye ek olarak günlük 100-150 mcg iyot takviyesi (tuz kısıtlaması varsa 200-250 mcg/gün) verilmelidir.
Gebelikte hipotiroidide üç soru yatak başı kararını belirliyor: tarama sonucu hangi tanı sınıfına düşüyor, önceden LT4 alan kadının dozu gebelik boyunca nasıl yönetiliyor ve hafif tiroid yetmezliğini tedavi etmenin kanıtı ne kadar sağlam.
TEMD 2025 taramayı üç eşikle kuruyor: 2,5 mU/L'nin altı güvenli, üstünde TPO antikoru, 4'ün üstünde serbest T4. Tedavi kararını belirleyen ise TSH'nin tek başına yüksekliği değil, eşlik eden TPO antikoru ve serbest T4: aynı TSH değeri TPO pozitif kadında LT4 gerektirirken TPO negatif kadında tartışmalı kalıyor. İzole hipotiroksinemide rutin LT4 yok, iyot var.
Doz artışının mantığı fizyolojide: gebelikte tiroid bezi %30–50 daha fazla hormon salgılıyor ve fonksiyonel dokusu olmayan kadın bu artışı karşılayamıyor. Bu yüzden ablasyon sonrası hipotiroidide artış Hashimoto'dakinden büyük. Haftada iki gün çift doz, günlük %29'luk artışa denk geliyor. Öbür uçta da risk var: gerekenden fazla LT4 erken doğumla ilişkili.
TEMD 2025'in gebelik ve hipotiroidi bölümünde atıf yaptığı çalışmalar. Rakamlar çalışmaların kendi yayın özetlerinden alındı.
| Çalışma | Tasarım · kişi | Ana bulgu | Klinikteki karşılığı |
|---|---|---|---|
| Lazarus 2012 (CATS) N Engl J Med | RCT · 21.846 gebe ≤15 hafta 6 gün; tarama pozitifse (TSH >97,5. persentil ve/veya sT4 <2,5. persentil) 150 µg LT4 | Pozitif tarama 390 (tarama) ve 404 (kontrol). Çocukta 3 yaş IQ 99,2 ve 100,0 (fark 0,8; −1,1 – 2,6; p=0,40); IQ <85 %12,1 ve %14,1. LT4 ortanca 13 hafta 3 günde başladı, hedef TSH 0,1–1,0 | Antenatal tarama ve tedavi çocuk zekâsını artırmadı; tedavi ilk trimester sonunda başladı |
| Casey 2017 (MFMU) N Engl J Med | İki ayrı plasebo kontrollü RCT · subklinik hipotiroidi 677 (TSH ≥4,0) · hipotiroksinemi 526 (sT4 <0,86 ng/dL); <20. hafta | 5 yaş IQ ortancası: subklinikte 97 ve 94 (p=0,71), hipotiroksinemide 94 ve 91 (p=0,30). Başka nörobilişsel ya da gebelik sonlanımında fark yok. Randomizasyon ortalama 16,7 ve 17,8. haftada | Hafif yetersizliği 8–20. haftada tedavi etmek çocuk bilişini düzeltmedi; izole hipotiroksinemide rutin LT4 vermemenin dayanağı |
| Maraka 2016 Thyroid | Sistematik derleme ve meta-analiz · 18 kohort | Subklinik hipotiroidide gebelik kaybı RR 2,01 (1,66–2,44), plasenta dekolmanı 2,14 (1,23–3,70), erken membran rüptürü 1,43 (1,04–1,95), neonatal ölüm 2,58 (1,41–4,73). LT4'ü değerlendiren tek çalışma yüksek yanlılık riskliydi | Risk sinyali tutarlı; tedavinin değeri bu analizde belirsiz |
| Bein 2021 BMC Endocr Disord | Meta-analiz · 7 RCT + 6 gözlemsel · 7342 kişi | LT4 ile gebelik kaybı RR 0,79 (0,67–0,93), neonatal ölüm RR 0,35 (0,17–0,72). Doğum sonlanımları ve 3 ya da 5 yaşta biliş ile ilişki yok. Yalnız bir RCT tam körlü | TEMD'in "meta-analizde gebelik kaybı ve neonatal ölüm önlendi" cümlesinin dayanağı; kanıt düşük-orta kalitede |
| Taylor 2014 J Clin Endocrinol Metab | Kohort · İngiltere birinci basamak veritabanı · gebelikten ≥6 ay önce LT4 başlanmış 1013 gebelik | 1. trimesterde TSH bakılanların %62,8'inde TSH >2,5, %7,4'ünde >10. Düşük riski TSH 4,51–10'da OR 1,80 (1,03–3,14), >10'da 3,95 (1,87–8,37); 2,51–4,5'te 1,09 (0,61–1,93) | Önceden tanılı kadının çoğu gebeliğe yetersiz dozla giriyor; doz artışını gebelik testi pozitifleşir pozitifleşmez yapmanın gerekçesi |
| Liu 2014 Thyroid | Prospektif kohort · Çin, iyotu yeterli bölge · 3315 gebe, 4–8. hafta | Düşük: ötiroidde %2,2; TSH 5,22–10 subklinikte %7,1 (aOR 3,40); izole otoimmünitede %5,7 (aOR 2,71); subklinik + otoimmünitede %10,0 ve %15,2 (aOR 4,96 ve 9,56) | TPO pozitifliği subklinik hipotiroidinin riskini katlıyor; tedavide antikoru ayırmanın gerekçesi |
| Korevaar 2013 (Generation R) J Clin Endocrinol Metab | Prospektif kohort · 5971 gebe, erken gebelik | Hipotiroksinemi erken doğumda 2,5 kat, spontan erken doğumda 3,4 kat, çok erken doğumda 3,6 kat; TPO pozitifliği erken doğumda 1,7 kat artış (TSH ve sT4'ten bağımsız) | Hipotiroksinemi ve antikor kendi başına risk göstergesi; ama tedavi denemesi yok |
| Konsorsiyum 2019 JAMA | Bireysel hasta verisi meta-analizi · 19 kohort · 47.045 gebe | Erken doğum: subklinik hipotiroidide %6,1 ve %5,0 (OR 1,29; 1,01–1,64), izole hipotiroksinemide %7,1 (OR 1,46; 1,12–1,90), TPO pozitifliğinde %6,6 ve %4,9 (OR 1,33; 1,15–1,56) | Mutlak risk farkı küçük (%1,4–2,3); tarama ve tedavi kararında fayda-zarar dengesine girdi |
| Casey 2007 Obstet Gynecol | Kohort · 17.298 gebe, gebeliğin ilk yarısı | İzole hipotiroksinemi %1,3 (233 kadın); olumsuz gebelik sonucu artışı yok. TPO pozitifliği hipotiroksinemide %5, normalde %4, subklinik hipotiroidide %31 | Hipotiroksineminin biyolojik anlamını sorgulayan çalışma |
| Lemieux 2021 Thyroid | Kohort · Kanada (Alberta) · gebelik öncesi tiroid replasmanı alan 10.680 doğum | %82,2'sinde gebelikte en az bir TSH (ortanca 6. hafta); %43,7'sinde doz değişti. TSH <0,10 erken doğum aOR 2,14 (1,51–2,78); TSH ≥10 çok değişkenli analizde sonlanımla ilişkisiz | Aşırı tedavi de zararlı; TEMD'in "ihtiyaçtan fazla doz erken doğumla ilişkili" cümlesinin dayanağı |
| Anaforoğlu 2016 Br J Nutr | Kesitsel · Trabzon · 864 sağlıklı gebe, iyot takviyesi almıyor | Medyan idrar iyotu 102 µg/L (1. trimester 122, 2. 97, 3. 87); iyotlu tuz kullanımı %90,7; nodül %17,7 | Zorunlu tuz iyotlamasına rağmen gebede iyot eksikliği sürüyor; yazarlar tuza ek 100–200 µg/gün öneriyor |
| Oral 2016 Gynecol Endocrinol | Çok merkezli kesitsel · İstanbul · 3543 gebe | Medyan idrar iyotu 73 µg/L; %36,6'sında <50, %90,7'sinde <150 µg/L; yalnız %1'inde >500 | İyotu yeterli sayılan şehirde bile gebelerin %90'ından fazlası eksik; Türkiye'de takviye önerisinin yerel kanıtı |
Tablo dar ekranda yana kaydırılır.
Sayfadaki metin kaynaklarla yan yana okununca:
| Soru | TEMD 2025 | ATA 2017 | ETA 2014 |
|---|---|---|---|
| Trimestere özgü TSH aralığı yoksa üst sınır | 1. trimester 2,5 · 2. ve 3. trimester 3,0 mU/L; bunlar da verilemiyorsa 4,0 | Benzer popülasyonun aralığı; o da yoksa ~4,0 mU/L (gebe olmayanın ~0,5 altı) | 1. trimester 2,5 · 2. trimester 3,0 · 3. trimester 3,5 mU/L |
| Tarama | Gebe ilk başvurduğunda TSH | Evrensel TSH taraması için kanıt yetersiz (öneri yok); risk etkeni varsa TSH. Evrensel sT4 taraması önerilmez | Evrensel tarama önerilmez (yazarların çoğunluğu ayrık görüşle önerir) |
| TSH yüksekse | >2,5 → TPO antikoru · >4 → serbest T4 | >2,5 → TPO antikoru | sT4 ve TPO antikoru; TPO negatifse TgAb, isteğe bağlı ultrason |
| Subklinik hipotiroidide LT4 | TPO (+) → önerilmeli · TPO (−) → tartışmalı | Önerilir: TPO (+) ve TSH aralık üstü · TPO (−) ve TSH >10. Düşünülebilir: TPO (+) ve TSH 2,5–üst sınır · TPO (−) ve TSH aralık üstü–10. Önerilmez: TPO (−) ve TSH normal | Gebelik öncesi ya da gebelikte ortaya çıkan subklinik hipotiroidi LT4 ile tedavi edilmeli |
| Yeni tanıda başlangıç dozu | Belirtilmiyor | TPO (+) ötiroid, düşük öyküsü varsa 25–50 µg/gün düşünülebilir | Subklinikte 1,20 µg/kg/gün |
| İzole hipotiroksinemi | Rutin LT4 önerilmez; iyot 100–150 µg/gün | Rutin tedavi edilmemeli | 1. trimesterde LT4 düşünülebilir · 2.–3. trimesterde önerilmez |
| Gebelikte TSH hedefi | Trimestere özgü değerlere göre normal | Trimestere özgü aralığın alt yarısı; aralık yoksa <2,5 | Trimestere özgü aralıkta normal; doz ayarında <2,5 ya da aralık içi |
| Gebelik planlayan, LT4 alan kadın | TSH <2,5 | Alt referans sınırı ile 2,5 arası | TSH <2,5 |
| Gebelik doğrulanınca doz | Haftada 2 gün çift doz (~%29) ya da günlük %25–30 artış | ~%20–30; haftada 2 ek tablet. Hasta kendisi artırır, hekime hemen haber verir | Etiyolojiye ve gebelik öncesi TSH'ye göre %25–50 |
| İzlem sıklığı | İlk 24 hafta 4 haftada bir; sonra doğuma kadar bir kez | Orta gebeliğe kadar ~4 haftada bir; ~30. haftada en az bir kez | 1. trimesterde 4–6 haftada bir; 2. ve 3. trimesterde birer kez |
| TPO (+) ötiroid gebe | TSH yükselme riski %20; ilk 24 hafta 4–6 haftada bir | Gebelik doğrulanınca ve orta gebeliğe kadar 4 haftada bir TSH | — |
| Doğumdan sonra | Gebelik öncesi doza dön; 6. haftada TSH | Gebelik öncesi doza dön; ~6. haftada test. Gebelikte başlanmış, ≤50 µg/gün dozda kesmek düşünülebilir | Gebelik öncesi doza dön. Gebelikte tanı, TSH <5 ve TPO (−) ise kesilebilir; 6. hafta, 6. ay ve 1. yılda değerlendir |
| İyot | 250 µg/gün; Türkiye'de iyotlu tuzla ~100–150; tuz kısıtlıda 200 µg/gün destek | ~250 µg/gün; çoğu bölgede 150 µg/gün potasyum iyodür, gebelikten 3 ay önce başla; >500 µg/gün sürekli alımdan kaçın | En az 250, en çok 500 µg/gün; 150 µg/gün destek, ideali gebelikten önce |
| T3 ya da tiroid ekstresi | — | Gebelikte kullanılmamalı | LT4-T3 kombinasyonu ve ekstre önerilmez |
Tablo dar ekranda yana kaydırılır.
Kaynaklar arası fark: Trimestere özgü aralık yokken TEMD 2025 ve ATA 2017 üst sınırı 4,0 mU/L alırken ETA 2014 2,5 / 3,0 / 3,5 mU/L sabit sınırlarını öneriyor. TPO negatif subklinik hipotiroidide TEMD tedaviyi tartışmalı buluyor, ATA 2017 TSH düzeyine göre basamaklandırıyor, ETA 2014 ise hepsini tedavi ediyor. İzole hipotiroksinemide TEMD ve ATA rutin LT4 önermezken ETA 2014 ilk trimesterde düşünülebileceğini söylüyor. Gebeliğin ikinci yarısında TEMD doğuma kadar bir ölçümü yeterli sayıyor, ATA 30. hafta civarında, ETA her trimesterde bir ölçüm istiyor. Tercih sizin.
Bu branşla ilgili çıkmış tüm YDUS soruları ve çözümlü vaka analizleri Premium abonelere özel.