Hipofiz Yetmezliği: Klinik Tablo ve Hormonal Kayıp Hiyerarşisi
Güncelleme: 17 Eyl 2026
Hormonal Kayıp Hiyerarşisi
Yavaş büyüyen kitle lezyonlarına bağlı kademeli hipofiz dokusu hasarında tropik hormonların kaybolma sırası genellikle sabittir:
GH → FSH / LH → tiroid stimülan hormon (TSH) → adrenokortikotropik hormon (ACTH) → PRL
(Kortikotrop hücreler kompresyon ve hasara en dirençli gruptur ve işlevini en son kaybeder).
Şema geniştir — yatayda kaydırarak görebilirsin.
[ Ön Hipofiz Yetersizliği ]
|
+-----------+-----------------+-----------------+-----------+
| | | | |
[ ↓ GH ] [ ↓ FSH/LH ] [ ↓ TSH ] [ ↓ ACTH ] [ ↓ PRL ]
| | | | |
Abdominal Sekonder Santral Santral Agalakti
Obezite, Hipogonadizm Hipotiroidizm Adrenal (Doğum
Kas Kaybı, (Amenore / (Soğuk Yetersizliği Sonrası)
Osteopeni Libido Kaybı) İntoleransı) (Hipotansiyon,
Hipoglisemi)Büyüme Hormonu (GH) Eksikliği
- • Erişkin Başlangıçlı GHD: Abdominal yağ kütlesinde artış, kas kütlesinde ve egzersiz kapasitesinde azalma, ciltte incelme/kuruma, dislipidemi, osteopeni/osteoporoz (kırık riskinde artış) ve yaşam kalitesinde belirgin bozulma (sosyal izolasyon, anksiyete).
- • Çocukluk Başlangıçlı GHD: Büyüme hızında duraklama, orantılı boy kısalması, santral obezite; süt çocuklarında ise hayatı tehdit eden hipoglisemi.
Gonadotropik (LH/FSH) Eksikliği (Santral Hipogonadizm)
- • Erişkin Kadınlar: Sekonder amenore, oligomenore, infertilite, sıcak basmaları, vajinal atrofi, libido kaybı ve osteoporoz.
- • Erişkin Erkekler: Libido kaybı, erektil disfonksiyon, sakal ve vücut kıllarında azalma, testis atrofisi, infertilite, kas kütlesinde azalma ve osteoporoz.
- • Adolesan ve Çocuklar: Primer amenore, puberte gecikmesi; infant erkeklerde mikropenis ve kriptorşidizm.
Tirotrop (TSH) Eksikliği (Santral Hipotiroidizm)
- • Klinik Bulgular: Halsizlik, soğuk intoleransı, kabızlık, cilt kuruluğu, saç dökülmesi, bradikardi, kilo alımı ve zihinsel yavaşlama.
- • Önemli Nokta: Primer hipotiroidizmin aksine miksödem tablosu ve goatr nadirdir; klinik bulgular diğer hormon eksiklikleri tarafından maskelenebilir.
Kortikotrop (ACTH) Eksikliği (Santral Adrenal Yetersizlik)
- • Kronik Bulgular: Halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, bulantı, karın ağrısı, kas/eklem ağrıları, postural hipotansiyon, hiponatremi ve hipoglisemi.
- • Akut Adrenal Kriz: Enfeksiyon, travma veya cerrahi stres durumunda gelişir; dirençli şok, kusma, konfüzyon ve hipovolemik kollaps ile seyreder.
- • Ayırıcı Tanı: Primer adrenal yetmezlikten (Addison) farklı olarak hiperpigmentasyon görülmez (ACTH düşüktür) ve renin-anjiyotensin-aldosteron aksı (renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi (RAAS)) korunduğu için aldosteron salgısı devam eder (hiperkalemi görülmez). Kadınlarda adrenal androjen (DHEA-S) kaybına bağlı aksiller/pubik kıl kaybı ve libido düşüklüğü belirgindir.
Prolaktin (PRL) Eksikliği
- • İzole PRL eksikliği son derece nadirdir. En belirgin klinik bulgusu doğum sonrası kadınlarda yetersiz laktasyon veya agalaktidir.