Hipofiz Yetmezliği: Tanısal Değerlendirme ve Biyokimyasal Testler
Güncelleme: 17 Eyl 2026
Hormonal Akslara Göre Testler
Hipofiz hormonlarının salgılanma dinamikleri (pulsatif, sirkadiyen veya strese yanıtlı) göz önünde bulundurularak bazal veya dinamik uyarım testleri uygulanır.
Tablo geniştir — yatayda kaydırarak görebilirsin.
| Hormonal Aks | Bazal Değerlendirme | Dinamik (Uyarım) Testleri | Tanısal Eşik Değerler & Yorum |
|---|---|---|---|
| Kortikotrop (adrenokortikotropik hormon (ACTH)) | Sabah 08:00–09:00 Serum Kortizolü | 1) İnsülin Tolerans Testi (ITT) (Altın Standart) 2) Standart Doz ACTH Testi (250 µg Cosyntropin) | • Kortizol >13-15 µg/dL (>400-450 nmol/L): Yetersizlik dışlanır. • Kortizol <3-5 µg/dL (<50-100 nmol/L): Yetersizlik doğrulanır. • Uyarım testinde pik kortizol <18.1 µg/dL: Adrenal Yetersizlik. |
| Tirotrop (tiroid stimülan hormon (TSH)) | Serbest T4 (fT4) ve TSH | Dinamik test önerilmez / rutinde kullanılmaz. | • Düşük veya sınırda fT4 ile birlikte uygunsuz şekilde düşük/normal TSH: Santral Hipotiroidizm. (TSH tek başına takipte kullanılamaz). |
| Gonadotrop (FSH/LH) | Erkek: Testosteron, LH, FSH Kadın: Östradiol, LH, FSH | GnRH testi (rutinde sınırlı değerdedir). | • Erkek: Düşük sabah testosteronu ile düşük/normal LH-FSH. • Kadın (Premenopozal): Düşük östradiol ile düşük/normal LH-FSH. • Kadın (Postmenopozal): LH/FSH'nin yüksek olmaması yetmezliktir. |
| Somatotrop (GH) | Serum IGF-1 (Yaş ve cinsiyete göre) | 1) İnsülin Tolerans Testi (ITT) 2) GHRH + Arjinin Testi 3) Glukagon Testi / Makimorelin | • ≥3 hipofiz aks eksikliği + Düşük IGF-1 varlığında uyarım testi gerekmez. • ITT sırasında kan şekeri <40 mg/dL iken pik GH <3 µg/L: Ağır GH Eksikliği. |
Görüntüleme Yöntemi
- • Kontrastlı Hipofiz manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Sellar ve suprasellar yapıların, gland kütlesinin, hipofiz sapı kalınlığının/bütünlüğünün, kistik komponentlerin ve posterior hipofiz T1 parlak sinyalinin ("bright spot") değerlendirilmesinde altın standarttır.